Fetva Meclisi

Paranın kâğıt üzerinden alınıp verilmesinin her bir işlemi fıkıh açısından bir tereddüt olarak görülebilir. Bir ticaret konusunun, aynı anda iki akdi içermesi caizlik sınırlarını zorlar. Bu nedenle sözünü ettiğiniz birinci şık için gönül rahatlığı ile evet demek mümkün değildir. İkinci bölüm ise Hanefi fukahası arasında caiz görülen bir ticaret çeşididir. Ama prensibi tekrar hatırlatmak istiyorum: Bir akit iki tür anlaşmayı ihtiva ettiğinde ya da para bir dosyadan öbür dosyaya geçirilerek sürdürülen ticaretle kazanıldığında tereddüt gitmez. Allah'a emanet olunuz.

Direkt TOKİ’den ev almak caiz değildir şeklinde bir cümle kurulamaz, öyle bir fetva yoktur. TOKİ veya başka bir kişi ya da kurum, fıkıhtaki kurallara uygun olmayan bir iş yaparsa ona caiz değil denmesi gerekir. TOKİ devlet kurumudur diye yaptığı her iş için caiz denemez, denmemelidir. Genel olarak gayrimenkul alışverişinde kurallarımız şöyle özetleyebiliriz: Gayrimenkul ticaretinde taksitli iş yapmak caizdir. Caiz olmayan faizli iş yapmaktır. Taksitlerdeki gecikme ihtimaline karşı ödenecek rakamlara ilave yapılması bir faiz işlemidir. Sözleşme anında söz konusu ev veya dükkânın niteliği belli ise ve ödenecek rakam da belli ise ticarette sıkıntı yoktur. Ödemenin bir bölümünün taksitle olması sakınca oluşturmaz. Örneğin satıcı “her altı ayda bir şu kadar fiyat farkı getireceğim” dese ve sonuç olarak kaç para ödeneceği biliniyorsa yine bir sakınca olmaz. Ancak altı ayda veya belli zaman dilimlerinde “filan gelişmeye göre bir artış yapacağım” gibi bir fark sözleşmeye konursa bu durumda alıcının toplamda ne ödeyeceği net olarak bilinmiyor demektir. Fıkıhta buna “alışverişte cehalet” denmektedir. Bu da söz konusu alışverişin caiz olmamasını doğurmaktadır. Sorudaki TOKİ bağlantısı bu noktada tıkanmaktadır. Faiz sıkıntısının aşılabildiği durumlarda bu aşılamıyorsa faiz düzeyinde olmasa da fıkıh açısından caizliği zorlayacak bir sorun bulunduğundan caiz olmayacağı yönünde görüş belirtilmektedir. Allah yardımcımız olsun.

Kiralama bir menfaatin belirli bir ücret karşılığında kullandırılmasıdır. Sizin yaptığınız ise tek tarafı yani sizi garanti eden bir satıştır. Kira gibi gösterip satış yapmak olarak da diyebiliriz buna. Sizin yaptığınız bir nebze fıkıhta 'müsakat/sulama bakım karşılığı ortak kullanma' türüne de benzemektedir ama kanaatimiz birinci pozisyonun size uyduğudur. Fukahanın genel kanaatine göre yaptığınız caiz değildir. İbni Teymiye'nin de aralarında bulunduğu bazı fakihler yaptığınızın caiz olduğu kanaatindedirler. Buna göre bir tercih yapabilirsiniz.

Şöyle bir özetleme yapabiliriz: Ticaretin şartları açısından sakınca bulunmayan bir metaın satışı için alışveriş anında ve mekânında alıcı/satıcı bulunduysa bu ticaret tamamdır. Esas olan da budur. Yapısı gereği kapalı olan bir şeyin mesela cevizin o şekilde satılması bir görememe değildir. Bu ticaret de tamamdır. Bir nesnenin örneğini görerek alışveriş yapmak da caizdir. Örneğin diğerleri aynısı çıkmazsa zaten müşterinin iade hakkı olur. Özellikle Hanefi mezhebi müçtehitlerinin ağırlıklı içtihadı ile göz önünde olmayan bir malın alıcı açısından yeterli şekilde tanınmış olması durumunda ticareti caizdir.

Eğer banka evi önce kendisi alıp, sonra üzerine kâr koyarak sana satıyorsa ve gerçek bir alım-satım yapılıyorsa bu işlem caizdir. Ama banka evi hiç almadan sadece sana para veriyorsa, bu faizli borç olur, caiz değildir. Yani murabaha sistemi şartlarına dikkat edilerek uygulanırsa caizdir.

Günü gelmiş borcun ödemesinin geciktirilmesine karşı konan fark faizdir, haramdır. Bir meta satılırken peşin ödemeye mesela “on” fiyat verilirken iki ay sonra ödeme yapılmasına karşı “on bir” fiyat verilmesi ise taksitle satıştır, bu caizdir. İki durum arasındaki fark şudur: Birinde geciken borç durumundaki paraya fark getirilmektedir. Diğerinde ise satışı yapılacak metaın kendisine gecikecek tahsilattan ötürü fiyat farkı konmaktadır.

Piksel, dijital göstergelerle görüntü elde etmeye verilen bir isimdir. Türkçesi zannederim “gözek” olarak tercüme ediliyor. Bu teknolojinin veya sanatın kullanılmasında sistem olarak bir sıkıntı yoktur. Sıkıntı bu yöntemle oluşturulan nesnenin veya resmin esasen helal olmayacak bir şey olmasındadır. Din açısından sakıncalı veya canlı resmi ya da müstehcenlik ihtiva eden bir şey üretilmesinde sakınca olur.

Mal sahibinin rızası olmadan onun malından bir şey almak helal olmaz. Şefiniz mal sahibinin yetkilendirmesi ile bunu yapıyorsa sakıncası olmaz ama kendi inisiyatifi ile yapıyorsa veya yetki sınırlarını aşarak yapıyorsa helal olmaz.

Dinimiz hayvana iyi muamele etmeyi emretmektedir. Bu genel çizgi üzerinden kedi ve köpek gibi hayvanların yiyeceği haram bir nesneden üretilmiyorsa alınıp satılabilir. Köpeği bazı insanların caiz olmayacak şekilde bulunduruyor olması bu ticaretin yasak olmasını gerektirmez.

Bu sistem hakkında yeterli bilgimiz olmadığı için cevap veremiyorum, hakkınızı helal ediniz.

Örümcek yabani bir haşeredir. Sizin örümcek besleme arzunuz tabii bir hobi türü değildir. Hayvanı ortamının dışında bir yerde tutmanız caiz olmaz.

Böyle bir ortaklık olmaz. Bu bir faiz işlemidir. Ortaklık, herkesin hissesi kadar kâr ve zarara ortak olduğu bir ortaklık olursa dinen caiz olur.