Fetva Meclisi
Soru
Bilgisayar ağları üzerinde merkezi olmayan bir sistemde üretilen ve kullanılan dijital para birimlerinin ( en bilineni bitcoin ) arkasında herhangi bir merkezi otorite bulunmamaktadır. Paraların güvenliği tamamen kullanılan şifreleme algoritmasına dayalıdır. Bu algoritmanın da düzgün çalışması sisteme bağlı (şifre çözme ya da üretme) cihazlar tarafından yapılır. Ve sistem( yazılım) tarafından da bu cihazlar ödüllendirilir.( Para basma diye tabir edilecek olayın özü budur) . Herkesin bilgisayarına kuracağı bir yazılım ile cüzdan sahibi olabileceği , para almak için online döviz bürosu ya da kendi cihazları kullanabileceği bir sistemdir. Bazı özellikleri: – Toplamda 21 milyon bitcoin üretilecektir. (yaklaşık 140 yılda) Yani piyasada var olacak toplam para miktarı bu rakamı geçemeyecektir. – Ortalama her 10 dakikada sisteme katkıda bulunan cihazlara(madenciler) 25 bitcoin ödül verilmektedir. Ve bu ödül her 3,5-4 yılda bir yarıya düşmektedir. -İşlemler geri döndürülemezdir. Bu yüzden bir satıcıya paranızı gönderdiniz ama aldığınız ürün hatalı ya da bozuk çıktı , o saatten sonra karşı tarafın insafına kalırsınız. Aslında bu yönüyle nakit paraya benzemektedir. -Hesabınızı çaldırırsanız ( bilgisayar korsanları tarafından çalınırsa) paranızı geri alabileceğiniz bir merci bulunmamaktadır. Fakat güvenlik açısından önlemlerini almak mümkündür) -Serbest piyasada alınıp satılmaktadır. Değeri her ne kadar serbest piyasada belirlense de sınırlı sayıda olması hızlı fiyat hareketleri göstermesine sebep olmaktadır. Fakat sınırlı sayıda olması kimileri tarafından para değil emtia gibi değerlendirilmesine sebep olmuştur. Yine bu sınırlılıktan ötürü bitcoinin deflasyoner bir yapısı olmaktadır. Bu da zaman içerisinde sürekli olarak değer kazanmasına sebep olmaktadır.(Sistemdeki cihazların , sistemin güvenliğini sağlaması koşuluyla) -Uçak bileti alabilir , lokantada yemek yiyebilir ve daha fazla bir çok şeyi alabilirsiniz. -Paranın değerini etkileyecek en önemli faktör , sistemde ciddi bir güvenlik açığının tespit edilmesi , böyle bir durumda paranın değeri çok ciddi bir şekilde düşebilir. Ama zaman içerisinde buna benzer olaylarda hızlı bir şekilde müdahale edilmiş ( yazılım güncellenmiş) , 2011 yılındaki ciddi düşüşten sonra öyle bir vaka yaşanmamıştır. Genel olarak bitcoin sistemi bu şekilde cereyan etmektedir. Bu sistemi kullanmak caiz midir?
Cevap
Benzer fetvalar
‘Sanal Para’ olmayan ama takdir edilen bir şeyi ifade ediyorsa bu, oradaki işlemin sonucunda kazanılanın caiz olmayacağını gösterir.
Bugün piyasada işlem gören coinler ne maldır ne para ne de ticaret eşyası hükmündedir. Bunlar, arkasında devlet garantisi olmayan, fizikî bir karşılığı bulunmayan, değeri tamamen spekülasyon ve sanal ilgiyle şişirilen, hakkaniyetli bir piyasa düzenine sahip olmayan yapılar hâline gelmiştir. Kardeşim, bu gibi şüpheli kazançlara bulaşmak, ateşle oynamak gibidir. Müslüman, nefsine hoş gelen değil Allah’a hoş gelen yoldan gitmelidir. Harama karışmış bir paranın, zekâtını versen de sadakasını dağıtsan da o para senin hanene bereket getirmez. Bu sebeple, sistemi kullanmayı bırakman, kazandıklarını ihtiyaç sahiplerine vermen ve bir daha bu gibi oyunlara tevessül etmemen, dinin ve aklın gereğidir. Rabbim sana helalinden ve bol rızıklar versin. Şüpheli olandan yüz çevirene Allah, daha hayırlısını ikram eder. Buna inan.
Selamünaleyküm. Siz, bugünkü teknoloji ile konuşacak olursak bankanın ruhu olan işi yapıyorsunuz. Ücretinizi şirket versin veya vermesin sizin yaptığınız işin adı budur. Daha temiz bir iş bulmalısınız.
İnsanlık önce altını satın alma birimi olarak kullandı. Sonra kâğıt paraya geçti. Şimdi de DİJİTAL PARA geldi. Kartlar, çekler, hesaplar vb. ayrıntıları oldu. Dijital para bize DİJİTAL LİRA veya DİJİTAL DOLAR gibi bir anlam ifade etmektedir. Genel bir ifadeyle söyleyecek olursak ELEKTRONİK BİR MERKEZDE DEPOLANMIŞ DEĞER olarak izah edebiliriz. Üretimi kolay, kullanımı kolay, aracıya gerek yok yani pek çok özelliği barındırıyor. Kâğıt para ne ise bu da odur. İmam Malik’in: “İnsanlar bir deri parçasını bile para edinseler kabul ederim.” demiştir. Buna göre de genel kabul görmüş, resmi dayanağı olan ve piyasada iş görme kabiliyeti olan dijital para, para gibidir. Ticarette kullanılabilen, altına ve kâğıt paraya dönüştürülebilen bir değer olarak kabul edilir. Bu durumda da dijital para için şu hükümler öne çıkar: Normal para gibi zekâtı vardır. Yüzde iki buçuk olarak zekâtı verilir. Faizle ilgili hükümler dijital para için de geçerlidir. Örnek olarak yüz lira kâğıt para ancak yüz lira dijital para ile değiştirilebilir; fazlalık alınamaz. Dijital paralar arasında işlem yapıldığında değiştirme işleminin aynı mecliste yapılması gerekir. Dijital para hesaba yattığında hemen kullanılabilir. Fıkıh açısından belli riskler de bulunduğu bilinmelidir. Bu risklerden ana başlıkları ile şöyle söz edebiliriz: Bir bilinmeme, GARAR riski vardır. Şu andaki haliyle kâğıt paradaki gibi garanti edeni bulunmuyorsa caizliği de yoktur. Kumara yakın bir noktada durmaktadır. Borsası aşırı hareketli seyretmektedir. Para aktarma ve aklamada kullanılabilmektedir. Bu riskler giderilebildiği zaman dijital ara paradır.
Bugün itibariyle caiz olmadığından an itibariyle girişimde bulunmanız ileride bu teşebbüsünüzü meşrulaştırmaz. Uzak durmanızı tavsiye ederim. Başı da sonu da helal olan bir yatırımda bulunun.
Kripto paranın değer dalgalanmaları, kara para aklama gibi yasadışı spekülatif yapısı ve belirsizlik içermesi (garar) dikkate alındığında, bu tür bir kazançtan kaçınmanızı ve bu kazanca hizmet eden yatırım faaliyetlerinden uzak durmanızı tavsiye ederim. Bunun yerine, helal yollarla kazanç sağlayabileceğiniz başka ticari faaliyetlere yönelmek daha uygun olacaktır.
bitcoin konusundaki diğer fetvalar
Faiz ve ona bağlı olarak kredi nasıl helal değilse, haram olduğuna hükmedilen herhangi bir kazanç da onun gibi haramdır. Birinin yerine diğerini kullanmakla sadece kendimizi kandırırız.
Şu anda sözünü ettiğiniz sistem hakkında net fıkhî cevaplar oluşmuş değildir. Yeni çıkmış bir uygulama olarak birileri için kati sonuç bilinmiyor olabilir. Bize göre caiz olmayan bir uygulamadır. Siz eşinizle bu konu üzerinden daha fazla tartışmaya girmeyin ki aile saadetiniz zedelenmesin. İnşaallah eşiniz de kısa zamanda yanlışını görür. Onun için dua edin. Allah Teâlâ size sabırlar versin.
'Sanal Para' olmayan ama takdir edilen bir şeyi ifade ediyorsa bu, oradaki işlemin sonucunda kazanılanın caiz olmayacağını gösterir.
Önce tevbe etmek gerekir. Öyle bir hata yapıldığı için tevbe edilmelidir. Oralardan elde edilen de bir vakfa veya fakire verilmelidir.
Bu paralar elektronik ortamda oluşturuluyor, bir merkezi yoktur. Bir karşılığı (altın, maden gibi…) da yoktur. Evrensel bir kabul de görmemiştir. Tutulur, görülür değildir. Sadece bilgisayarda üretiliyor ve satın alınıyor. Başka bir özelliği de yoktur. Bu haliyle caiz olmaması gerekir. Bazıları dijital para ile bunu benzeterek caiz görmüşler ise de caizliğini mümkün görmeyiz.