Fetva Meclisi

Bir malın çalıntı olduğunu bilenin o malı satın alması caiz değildir. Böyle bir satın alma dolaylı da olsa hırsıza ve hırsızlığa destek olmaktır. Bu da caiz olmaz.

Selamünaleyküm. Satın alma sürecinde bir hileye başvurulmadı ise alınabilir.

Selamünaleyküm. Helal bir şekilde satılan bir mal üzerinde başkasının iddia ettiği bir hak yoksa satın alabilirsiniz. Onun o malı hangi yolla satın aldığını araştırmamız gerekmez.

'Bu nedenle oradan alışveriş haramdır' şeklinde bir ifade için zorlanabiliriz ama 'zaruret olmadıkça Şeriat'ımızın hükümlerine muhalefet edilen bir yerden alışveriş yapılmamalıdır' deriz.

Müslüman, Müslüman kardeşini aldatmaz, aldanmasına vesile olmaz. Artan fiyatlardan haberi olmayan bir satıcıdan eski fiyat üzerinden mal satın almak onu aldatmaktır. Bu da caiz olmayan bir iştir. Fiyatların arttığını söyleyerek eski fiyattan almanızda ise sakınca yoktur ya da o bunu önemsemiyor, elindekini çabuk bitirmek gibi bir gaye ile satıyorsa yine sakınca yoktur.

Mesela yüz liralık alışverişlerini siz ödeyip onlardan yüz lira artı bir rakam alıyorsanız bu bir faizdir, yapılması da caiz olmaz. Şöyle yaparsanız caiz olur: Siz onların alacakları şeyi orada kendiniz için satın alın. Sonra da onlara dilediğiniz fiyattan satın. Ama bunu gizli yapmayın.

İçki, tartışmasız bir haramdır. Sigarada ise henüz o ittifak yoktur. Fark buradan geliyor.

Şöyle bir özetleme yapabiliriz: Ticaretin şartları açısından sakınca bulunmayan bir metaın satışı için alışveriş anında ve mekânında alıcı/satıcı bulunduysa bu ticaret tamamdır. Esas olan da budur. Yapısı gereği kapalı olan bir şeyin mesela cevizin o şekilde satılması bir görememe değildir. Bu ticaret de tamamdır. Bir nesnenin örneğini görerek alışveriş yapmak da caizdir. Örneğin diğerleri aynısı çıkmazsa zaten müşterinin iade hakkı olur. Özellikle Hanefi mezhebi müçtehitlerinin ağırlıklı içtihadı ile göz önünde olmayan bir malın alıcı açısından yeterli şekilde tanınmış olması durumunda ticareti caizdir.

Müslüman’ın yapacağı alışverişin helal olması için söz konusu şeyin mübah bir kullanımı ve yararı olması gerekir. Yırtıcı özelliği bulunan hayvanların normal bir yararı söz konusu olmayacağından ticaretlerinin ve bakımlarının da caiz olmayacağı kabul edilmiştir. Ayrıca mal israfı açısından bakıldığında da yine uygun olmama durumu önümüze çıkacaktır. Baykuş, eti yenmeyen ve beslenmesinde yarar bulunmayan bir hayvandır. Bu nedenle para verilerek satın alınması ve beslenmesi caiz olmaz.

Böyle geniş kullanımı bulunan bir cihazın üretilmesine mani bir durum yoktur. Sadece faizli işlemler için üretilmiş olsa idi caiz olmamasından söz edebilirdik.

SELEM bir ticaret şeklidir. Özet olarak PARA PEŞİN, MAL TAKSİTLE şeklinde uygulanır. Genelde bildiğimiz mal peşin, para taksitle şeklindedir ama böyle bir ticaret de vardır. Bu ticarette sermayesi olmayan iş yapmak isteyen esnaf ve sanayiciye hatta çiftçiye destek vardır. Sermaye bulup iş yapma fırsatı doğmaktadır. Mesela ay başında bin lira olan ücreti tahsil edip onunla ham madde alarak bir ay sonra malı teslim eden sanayici veya çiftçi bir selem sözleşmesi/selem akdi yapmış olur. Selem akdinin caiz olduğuna bir ihtilaf yoktur. Olmayan bir şeyi satmak ile selem akdi arasında bazı farklar vardır. Olmayan şeyi satmak nehyedilmiştir, selem akdi ise özellikleri belli bir şey üzerinde işlem yapmaktır. Bu da süre bitiminde teslim edilebileceği konusunda sıkıntı olmayan nesne demektir. Selem akdinde sözü edilen süre içinde teslimat yapılmaması durumunda parayı veren verdiğini geri alabilir. Olmayan şeyin satılması durumunda ise alışveriş bittiği için teslimat yapılamaması durumunda para verenin geri alabileceği bir şey yoktur.