Fetva Meclisi
Soru
Hocam ben ödeme sistemleri üreten bir firmada donanım tasarım mühendisi olarak çalışıyorum. Burada yazar kasa/POS cihazları üretiliyor. Benim görevim ise bu cihazların içindeki devrelerin bir kısmını tasarlamak üzerinedir. Malumunuz bu cihazları kullanarak faizsiz ticaret yapabildiğiniz gibi bankaların vadeli/faizli seçeneklerini de kullanabiliyorsunuz. Ancak bu durum cihazdan ziyade bankaların bir uygulaması olarak çalışıyor. Bu cihazlar kişinin ya da işletme sahibinin inisiyatifine göre faizsiz olarak da işlem yapabiliyor. Örneğin bir yemek kartı ya da maaş kartınız ile de bu cihazları kullanabiliyorsunuz. Ancak diğer ihtimal de mümkün olduğundan sormak istedim; POS cihazı üretmek, üretiminde çalışmak caiz midir?
Cevap
Benzer fetvalar
Selamünaleyküm. Sizin genellemeniz de yerinde değildir patronunuzun ilkesi de. Pos cihazının tüm kullanımı için faizli demek doğru değildir. Faize bulaşmadan da kullanılması mümkündür. Mü'min, böyle durumlarda imanını ve kalbini koruyacağı usullerle hareket eder. Evet, ticaretin önemli bir bölümü faizle yürümektedir ama dikkat eden için çareler vardır.
Parayı paraya çevirirken kesilen fark caiz olmaz.
POS cihazı kullanabilirsiniz. Ancak, gününden önce tahsilat yapmak için bankaya ilave bir ücret vermeyin. Yani anlaşmanızı yaparken, bankadan 'şu kadar gün sonra hesabıma yatanı alırım' sözü alın. Onlar da sizden para kesmesinler. Şunu zihninizin bir kenarına kaydedin: Para ve banka kelimeleri birleştiği zaman kırmızı çizgide olduğumuzu bileceğiz. Bir de bankanın yaptığı taksitlendirmeye sizin aracı olmanızı ilave edersek kırmızı iyice koyulaşır. Fakat başka türlü neredeyse ticaret yapmak imkânsız hale gelmiştir. Bu da bir zarurettir. Zarureti hayati bir konu gibi algılayıp kullandığımızda inşaallah vebalde olmayız. Yeter ki aleni bir harama bulaşmayalım. Allah'a emanet olun.
Özellikle faiz olan bir ilişki için kullanılmadığı sürece POS cihazlarının ödeme aracı olarak kullanılması sakıncalı değildir. Ona aracı olan bankayı da iyi seçmek gerekir.
POS cihazı da kullanabilirsiniz. Faizci olmayan bankalardan biri ile çalışarak cihaz alın.
POS cihazının kullanılması için bir sakınca yoktur diyebiliriz. Ancak erken tahsil karşılığı bankanın para kesmesi fıkıh açısından bir sorun oluşturabilir. Bu ayrıntıya dikkat etmek gerekiyor. Gerçi her halükârda bunu caiz görenler vardır. Faizin tehlikesine karşı hassas olmak en evla olandır. Allah'a emanet olunuz.
alışveriş konusundaki diğer fetvalar
SELEM bir ticaret şeklidir. Özet olarak PARA PEŞİN, MAL TAKSİTLE şeklinde uygulanır. Genelde bildiğimiz mal peşin, para taksitle şeklindedir ama böyle bir ticaret de vardır. Bu ticarette sermayesi olmayan iş yapmak isteyen esnaf ve sanayiciye hatta çiftçiye destek vardır. Sermaye bulup iş yapma fırsatı doğmaktadır. Mesela ay başında bin lira olan ücreti tahsil edip onunla ham madde alarak bir ay sonra malı teslim eden sanayici veya çiftçi bir selem sözleşmesi/selem akdi yapmış olur. Selem akdinin caiz olduğuna bir ihtilaf yoktur. Olmayan bir şeyi satmak ile selem akdi arasında bazı farklar vardır. Olmayan şeyi satmak nehyedilmiştir, selem akdi ise özellikleri belli bir şey üzerinde işlem yapmaktır. Bu da süre bitiminde teslim edilebileceği konusunda sıkıntı olmayan nesne demektir. Selem akdinde sözü edilen süre içinde teslimat yapılmaması durumunda parayı veren verdiğini geri alabilir. Olmayan şeyin satılması durumunda ise alışveriş bittiği için teslimat yapılamaması durumunda para verenin geri alabileceği bir şey yoktur.
Müslüman’ın yapacağı alışverişin helal olması için söz konusu şeyin mübah bir kullanımı ve yararı olması gerekir. Yırtıcı özelliği bulunan hayvanların normal bir yararı söz konusu olmayacağından ticaretlerinin ve bakımlarının da caiz olmayacağı kabul edilmiştir. Ayrıca mal israfı açısından bakıldığında da yine uygun olmama durumu önümüze çıkacaktır. Baykuş, eti yenmeyen ve beslenmesinde yarar bulunmayan bir hayvandır. Bu nedenle para verilerek satın alınması ve beslenmesi caiz olmaz.
İçki, tartışmasız bir haramdır. Sigarada ise henüz o ittifak yoktur. Fark buradan geliyor.
Mesela yüz liralık alışverişlerini siz ödeyip onlardan yüz lira artı bir rakam alıyorsanız bu bir faizdir, yapılması da caiz olmaz. Şöyle yaparsanız caiz olur: Siz onların alacakları şeyi orada kendiniz için satın alın. Sonra da onlara dilediğiniz fiyattan satın. Ama bunu gizli yapmayın.
Bitpazarı çalıntı mal satılan yer değildir. Çalıntı olma ihtimali bulunan malların satıldığı yerdir. Bu nedenle de oradan alışveriş yapılamaz diyemeyiz. Kendi gözlemlerinize güvenin, öyle veya böyle çalıntı olduğu işareti bulunan şeyi almayın.
Şöyle bir özetleme yapabiliriz: Ticaretin şartları açısından sakınca bulunmayan bir metaın satışı için alışveriş anında ve mekânında alıcı/satıcı bulunduysa bu ticaret tamamdır. Esas olan da budur. Yapısı gereği kapalı olan bir şeyin mesela cevizin o şekilde satılması bir görememe değildir. Bu ticaret de tamamdır. Bir nesnenin örneğini görerek alışveriş yapmak da caizdir. Örneğin diğerleri aynısı çıkmazsa zaten müşterinin iade hakkı olur. Özellikle Hanefi mezhebi müçtehitlerinin ağırlıklı içtihadı ile göz önünde olmayan bir malın alıcı açısından yeterli şekilde tanınmış olması durumunda ticareti caizdir.