Fetva Meclisi

Selamünaleyküm. Haram haramdır, her yerde ve kıyamete kadar haramdır.

Ticaret yaparken, haram olan nesneleri satın almayacağımız gibi, dinimize karşı savaş yürütenlerin ticaret merkezlerinden de alışveriş yapmayarak dini hassasiyetlerimizi göstermeye mecburuz. Cüzi bir farktan ötürü hassasiyetlerimiz erimemelidir. Ancak ciddi bir farktan ötürü veya alternatifsiz durumlarda o merkezlere gidebiliriz. Allah'a emanet olunuz.

Allah'ın haram ettiği şeylerden uzak kalmamız kulluğumuzun bir bölümünü yansıtmaktadır. Biz bir yandan uzak dururken bir yandan da o yasakların tamamen kalkması için mücadele etmekle mükellefiz. İçki satışı yapılan bir yerden alışveriş yapmanın hükmü de böyledir. Zaruret olmadıkça, o tip mekânlara ticari maksatla girmemek hatta onların bulunduğu caddeleri bile mümkünse geçiş yolu olarak kullanmamak en azından stratejik bir mücadele çeşididir. Mümkün olduğu kadar riayet edilmesinde yarar vardır. Özellikle çağımızda ticaretin ne denli güçlü bir silah olduğunu artık anlamış bulunuyoruz.

Selamünaleyküm. Harama karşı sessiz kalmak bile haramdır

'Bu nedenle oradan alışveriş haramdır' şeklinde bir ifade için zorlanabiliriz ama 'zaruret olmadıkça Şeriat'ımızın hükümlerine muhalefet edilen bir yerden alışveriş yapılmamalıdır' deriz.

Mümin haram işlemez. Mümin işlemeyeceği haramı işleyene yardımcı olmaz. Mümin haramın işleneceği yerde ekonomik menfaatini düşünmez/düşünemez.

Müslüman’ın yapacağı alışverişin helal olması için söz konusu şeyin mübah bir kullanımı ve yararı olması gerekir. Yırtıcı özelliği bulunan hayvanların normal bir yararı söz konusu olmayacağından ticaretlerinin ve bakımlarının da caiz olmayacağı kabul edilmiştir. Ayrıca mal israfı açısından bakıldığında da yine uygun olmama durumu önümüze çıkacaktır. Baykuş, eti yenmeyen ve beslenmesinde yarar bulunmayan bir hayvandır. Bu nedenle para verilerek satın alınması ve beslenmesi caiz olmaz.

Bitpazarı çalıntı mal satılan yer değildir. Çalıntı olma ihtimali bulunan malların satıldığı yerdir. Bu nedenle de oradan alışveriş yapılamaz diyemeyiz. Kendi gözlemlerinize güvenin, öyle veya böyle çalıntı olduğu işareti bulunan şeyi almayın.

Böyle geniş kullanımı bulunan bir cihazın üretilmesine mani bir durum yoktur. Sadece faizli işlemler için üretilmiş olsa idi caiz olmamasından söz edebilirdik.

SELEM bir ticaret şeklidir. Özet olarak PARA PEŞİN, MAL TAKSİTLE şeklinde uygulanır. Genelde bildiğimiz mal peşin, para taksitle şeklindedir ama böyle bir ticaret de vardır. Bu ticarette sermayesi olmayan iş yapmak isteyen esnaf ve sanayiciye hatta çiftçiye destek vardır. Sermaye bulup iş yapma fırsatı doğmaktadır. Mesela ay başında bin lira olan ücreti tahsil edip onunla ham madde alarak bir ay sonra malı teslim eden sanayici veya çiftçi bir selem sözleşmesi/selem akdi yapmış olur. Selem akdinin caiz olduğuna bir ihtilaf yoktur. Olmayan bir şeyi satmak ile selem akdi arasında bazı farklar vardır. Olmayan şeyi satmak nehyedilmiştir, selem akdi ise özellikleri belli bir şey üzerinde işlem yapmaktır. Bu da süre bitiminde teslim edilebileceği konusunda sıkıntı olmayan nesne demektir. Selem akdinde sözü edilen süre içinde teslimat yapılmaması durumunda parayı veren verdiğini geri alabilir. Olmayan şeyin satılması durumunda ise alışveriş bittiği için teslimat yapılamaması durumunda para verenin geri alabileceği bir şey yoktur.

Şöyle bir özetleme yapabiliriz: Ticaretin şartları açısından sakınca bulunmayan bir metaın satışı için alışveriş anında ve mekânında alıcı/satıcı bulunduysa bu ticaret tamamdır. Esas olan da budur. Yapısı gereği kapalı olan bir şeyin mesela cevizin o şekilde satılması bir görememe değildir. Bu ticaret de tamamdır. Bir nesnenin örneğini görerek alışveriş yapmak da caizdir. Örneğin diğerleri aynısı çıkmazsa zaten müşterinin iade hakkı olur. Özellikle Hanefi mezhebi müçtehitlerinin ağırlıklı içtihadı ile göz önünde olmayan bir malın alıcı açısından yeterli şekilde tanınmış olması durumunda ticareti caizdir.

Mesela yüz liralık alışverişlerini siz ödeyip onlardan yüz lira artı bir rakam alıyorsanız bu bir faizdir, yapılması da caiz olmaz. Şöyle yaparsanız caiz olur: Siz onların alacakları şeyi orada kendiniz için satın alın. Sonra da onlara dilediğiniz fiyattan satın. Ama bunu gizli yapmayın.