Fetva Meclisi
Soru
Ben elüs hesabı açmak istiyorum. Bu hesap şu şekilde işliyor: Ziraat bankasında yatırım hesabı açıp elüs hesabı tanımlıyorum. Sonra ticaret borsasına kayıt oluyorum ve buğday, arpa, mısır gibi ürünleri sanal olarak alıp satıyorum. Ürünlerin fiziki karşılığı devletle anlaşmalı resmi silolarda var hatta belli bir depolama süresi var. Bu süre sonunda ya fiziki teslim alacaksın ya da satacaksın. Yani tarım borsası kısaca. Çiftçi değilim. Al sat yapmak amacıyla böyle bir işe girmek istiyorum, caiz mi?
Cevap
Benzer fetvalar
Elektronik Ürün Senedi (ELÜS); lisanslı depolara teslim edilen saklanabilir tarım ürünleri karşılığında düzenlenen ve ürünün cins, sınıf ve kalitesi gibi detaylarını gösteren mülkiyet belgeleridir. İlgili kurum nezdinde elektronik olarak kaydı tutulan ELÜS, ticaret borsalarında alım-satıma konu olabilmektedir. Buna göre ELÜS; dinen meşru, fiziken mevcut ve aynı vasıfta teslim edilebilir bir ürünü temsil etmesi hâlinde bu senetlerin alım-satımını yapmak caizdir. Ancak bu senetlerin organize teverruk işlemlerine konu edilmesi caiz değildir. Ayrıca iki ürünü temsil eden senetlerin birbiriyle mübadele edilmesi durumunda; aynı cins mallarda peşinlik ve eşitlik, farklı cins mallarda peşinlik şartına riâyet edilmelidir. İşlemin vadeli olması hâlinde ise bedellerden en az birinin peşin olması gerekir. ELÜS’ün, faizli işlemler dışında rehin vb. şekillerde teminat gösterilmesinde ve temsil ettiği ürünün sigortalanmasında da fıkhen bir sakınca bulunmamaktadır.
Tartı veya ölçü ile alınıp satılan aynı cins mallar (ribevî mallar); karşılıklı olarak mübadele edilirken, bunların eşit miktarda ve peşin olarak alınıp satılması gerekir. Aksi hâlde yapılan takas faizli işlem olur. Faiz ise dinimizde haram kılınmıştır. (el-Bakara, 2/275) Tartı veya ölçü ile alınıp satılmayan ve taneleri arasında farklılıklar bulunan diğer malların takasında ise eşitlik şartı aranmaz. (Merğînânî, el-Hidâye, 3/61) Bu nedenle farklı model ya da değerlerdeki mal ve ürünler değiştirilirken, değer farkından dolayı ödenen fazlalık faize girmez. Diğer bir ifadeyle aynı cins olan kıyemî malların, aradaki fiyat farkı ödenerek peşin olması şartıyla değiştirilmeleri dinen caizdir.
POS cihazı kullanabilirsiniz. Ancak, gününden önce tahsilat yapmak için bankaya ilave bir ücret vermeyin. Yani anlaşmanızı yaparken, bankadan 'şu kadar gün sonra hesabıma yatanı alırım' sözü alın. Onlar da sizden para kesmesinler. Şunu zihninizin bir kenarına kaydedin: Para ve banka kelimeleri birleştiği zaman kırmızı çizgide olduğumuzu bileceğiz. Bir de bankanın yaptığı taksitlendirmeye sizin aracı olmanızı ilave edersek kırmızı iyice koyulaşır. Fakat başka türlü neredeyse ticaret yapmak imkânsız hale gelmiştir. Bu da bir zarurettir. Zarureti hayati bir konu gibi algılayıp kullandığımızda inşaallah vebalde olmayız. Yeter ki aleni bir harama bulaşmayalım. Allah'a emanet olun.
Bu satış, taksit farkı olarak isimlendirilebilir. Sizin geriye kalan borcunuzu farklı tahsil etmesinin adı 'taksit farkı' olarak anlaşılmalıdır. Bu durumda da bu satış caizdir.
İki şık üzerinden düşünelim bunu: a-Buğdayı bugün veriyoruz. Ödemeyi seneye yapacağı için beş bin lira fark koyuyoruz üzerine. Bunda bir sakınca yoktur. Bu bir taksitli satış işlemidir. Peşin şu taksitle şu demek gibidir. b-Buğdayı veriyoruz. Parayı seneye alacağız ama kaç para alacağımızı seneye oluşacak buğday borsasına göre belirleyeceğiz. Bu caiz değildir. Malın fiyatı belirlenmeden yani ücret meçhul bırakılarak satılmıştır. Böyle bir ticaret caiz olmaz.
Aleykümselam. Bir günahın işlenmesinde direk alakanız yoksa o günahtan mesul olmazsınız. Sizin o günahla direk alakanız ise, fiyatın üzerindeki asıl alıcı aleyhine artması veya malın kalitesinde düşme gibi bir neden üzerinden izlenebilir. Bunun haricinde sizin takva açısından da olsa bir vebaliniz olduğunu zannetmiyorum. Bu şuna benzer: Sizden kazandığı para ile haram işleyen bir İnsandan mesuliyet olmanız veya olmamanız gibi. Allah yardımcınız olsun.