Fetva Meclisi

İslâm hukukuna göre boşama için kullanılan sözler iki türlüdür. Bunlardan birisi boşamadan başka bir anlama gelmesi mümkün olmayan, sadece boşama için kullanılan “Seni boşadım, boşsun, boş ol.” gibi sözlerdir. Bunlara sarih/açık sözler denir. Diğeri de boşama anlamına gelebileceği gibi başka anlamlara da gelebilen sözlerdir. Bu tür ifadelere de kinayeli sözler denir. “Git babanın evine.”, “Defol git.”, “Sen benim karım değilsin.”, “Ben senin kocan değilim.” gibi ifadeler, boşamada kullanılan kinayeli sözlerdendir. Bu tür sözlerin boşanmada etkili olabilmesi için erkeğin bu sözleri boşama kastıyla söylemiş olması gerekir. Bu vb. kinayeli sözlerle boşamaya niyet edildiği takdirde bir bâin (kocaya tek taraflı olarak evliliği sürdürme hakkı vermeyip yeni bir nikâh akdi gerektiren) talâk meydana gelir. (Merğînânî, el-Hidâye, 1/225) Şâfiîlere göre ise böyle kinayeli sözlerle yapılan boşamalar ric‘î (kocaya tek taraflı olarak evliliği sürdürme hakkı veren boşama) sayılır. (Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, 4/335, 461; Zekeriyyâ el-Ensârî, Esne’l-metâlib, 3/257)

Kinayeli (üstü kapalı) lafızlarla, "Annenin evine git.", "Birlikteliğimiz bitti." gibi sözler ancak boşama niyetiyle söylenirse geçerli olur. Eşinize kullandığı kinayeli ifadedeki niyetini sorduğunuzda boşamayı kastetmediğini ifade etmiş. Dolayısıyla boşama gerçekleşmemiştir, evliliğiniz devam etmektedir. Eşinizle bu konuyu kapatın ve evliliğinize odaklanın. Gereksiz vesveseler sizi huzursuz edebilir. Eşinize, tartışmalarda sözlerine dikkat etmesi gerektiğini hatırlatın. Öfke anında boşanma ile tehdit etmenin ya da kinayeli ifadeler kullanmanın ciddi sonuçlar doğurabileceğini anlatın. Güzel geçimi artırmaya çalışın. Tartışmalar kaçınılmaz olsa da, birbirinizi daha iyi anlamaya ve sabırlı olmaya çalışın. Bu tür konular bazen şeytanın vesvesesine dönüşebilir. İçinizde sürekli "Acaba boşandım mı?" gibi düşünceler olursa, şeytanın sizi huzursuz etmeye çalıştığını bilin. Eşiniz net bir şekilde niyetinin boşamak olmadığını söylediğine göre, bu konuyu kapatmalısınız.

Allah sana da eşine de huzur ve sekinet versin. Anlattığın mesele, hem fıkhî hem de vicdanî olarak seni çok yormuş, bu belli. Allah niyetindeki hassasiyeti, evliliğinize bir rahmet sebebi kılsın. Şimdi durumunu izah etmeye çalışayım: “Defol git bu evden, eşyalarını al çık” gibi sözler, açık (sarih) boşama sözleri değildir. Bunlara “kinayeli talak lafızları” denir. Yani hem boşama hem başka anlamlara gelebilecek sözlerdir. Mesela bir insan sinirle "Git buradan!" der ama bunu illa boşamak niyetiyle söylemez; bağırmış olur. Kinayeli sözle boşama ancak niyetle geçerlidir. Senin de müftülükten aldığın bilgi bu yüzden “niyet önemli” şeklinde verilmiş. Ve burada çok önemli bir durum var: Sen diyorsun ki “O an niyetim neydi bilmiyorum. Belki de boşamak değildi. Tehdit olabilir. Ama şimdi içimde şüphe var.” Bu “şüphe” talakın vaki olması için yeterli değildir. Boşamanın gerçekleşmesi için niyetin açık ve net olması gerekir. Bu gibi şüpheli hâllerde evliliği koruma yönünde karar verilir. Talak vermek ciddi bir dini sonuç doğurduğu için şüpheyle değil, kesin bilgiyle hüküm verilir. Bu da fıkhî bir kaidedir: “El-yakîn lâ yezûlü bi’ş-şekk” (Kesinlik, şüpheyle bozulmaz.) Yani sen verdiğin bilgilere göre hanımını boşamamışsın. O tartışma anında açıkça “boş ol” dememişsin. “Defol git” gibi bir söz kullanmışsın ve senin de dediğin gibi o an boşamak kastın olup olmadığından emin değilsin. Hatta hemen arkasından eşinin abisini araman da aslında niyetinin evliliği bitirmek değil, çözüm aramak olduğunu gösteriyor. O hâlde sen hâlâ evlisin. Evliliğin geçerlidir. O sözle talak gerçekleşmemiştir. Şeytan senin bu hassasiyetini kullanarak seni huzursuz etmeye çalışıyor olabilir. İbadette huzursuz olman, sürekli o tartışmanın aklına gelmesi, aslında bir vesvese haline dönüşmüş olabilir. Eğer her ibadette, her dua ettiğinde aklına bu mesele geliyorsa, bu noktada ilmî cevabı aldıktan sonra kendini serbest bırakman gerekir. Sana tavsiyem: Eşinle evliliğini bu tür geçmişteki vesveselerle yıpratma. Her hatırına gelişte "Ben evliyim, talak gerçekleşmedi. Allah biliyor." diyerek konuyu kapat. Bu mesele seni çok zorluyorsa ve tekrar tekrar aklına geliyorsa, bir âlim bir hoca ile yüz yüze veya sesli görüşerek bu iç sıkıntını paylaş. Bir de şeytanın vesvesesine karşı Felak ve Nas surelerini çokça oku, dua ile Rabbine sığın. Allah yardımcın olsun kardeşim. Gönlünü ferah tut, nikâhın yerinde, ibadetin geçerli, evliliğin sağlıklıdır.

Bu sözlerle eşinizi boşamayı kastetti iseniz en kötü ihtimalle iki talakla devam ediyorsunuz. Yalnız bu tür boşamalar kinâyeli bir lafızla olduğundan bâin talak gerçekleşmiş olur. Bu nedenle mehrin yeniden belirlendiği yeni bir nikâh akdi yapmak gerekir. Boşama kastınız yoktu ise -ki verdiğiniz bilgiden de o anlaşılmaktadır- zaten sıkıntı yoktur. Bunu kendinize ders yapın, daha vakur ve seviyeli yaşayın. Allah yardımcınız olsun.

Bir tehdit ve ürkütme olarak söylenen “defol git” sözü boşama oluşturmaz. Niyet hatırlanmalıdır. Hatırlanmıyorsa boşama olmaz. Her sonuca göre boşama olsa bile bir kere olmuş olur ve şu anda nikâhlı olmanızda bir sakınca olmaz. Bu hususlarda daha dikkatli olalım ve evliliğin imtihan olduğunu unutmayalım.

En yakın zamanda en yakın müftülüğe giderek durumunuzu anlatınız. Başka yerlere de fetva sorarak kafanızı karıştırmayın.

Anlattığınız gibi bir durumda sizin nikâhınız bitmiş oluyor anlaşılan. Kısa bir zamanda bu kadar gergin noktaya gelebilen bir evlilik için muhakkak bilimsel bir destek almalısınız. Bu arada da size en yakın müftülüğe giderek de yüz yüze fetva sorun, o fetvaya göre de dini boyutunu çözmüş olursunuz. Allah yardımcınız olsun.

Bu bir yemindir neticede. Doktorun size vereceği rapor bunu değiştirmez. Böyle bir sonuç karşınıza çıktığında size en yakın müftülüğe giderek ne yapacağınızı öğrenin. Allah Teâlâ ailenize afiyetler indirsin. Âmin.

Evliliğin sonlandırılmasında üç yöntem vardır: - Talak, - Fesih, - Hul’ Üçü ile de evlilik sona erer ama bunlar birbirlerinden farklı olan uygulamalardır. Benzerlikler ve farklılıklarını şöyle özetleyebiliriz: 1- TALAK: Erkeğin kullandığı bir yetkidir. Onun rızası ve sözü ile geçerli olur. Gerçekleşmesi için mahkeme kararına gerek yoktur. Birinci, ikinci kademelerinde erkek iddet süresi bitmeden talakı geri alabilir. İddet bittikten sonra ise birinci ve ikinci kademede kadın isterse yeni bir nikâhla olmak şartı ile evlenebilirler. 2- HUL’: Kadının boşanmak istemesi ve bunun karşılığında kocası ile pazarlık etmesidir. Mesela aldığı mehri geri vererek veya başka bir şekilde anlaşır ve erkeğin “evet” demesi ile aralarındaki nikâh biter. Hul’ nikâhı sonlandırması bakımından bir bain talaktır. Hul’ için mahkeme kararı gerekmeden gerçekleşme olur. Böyle bir ayrılıktan sonra yeni bir akit ve yeni bir mehir ile tekrar evlenebilirler. 3- FESİH: Mahkemeye başvurulması ve mahkemenin aradaki nikâh akdini kaldırması (feshetmesi) ile gerçekleşir. Mahkemenin bu kararı ile taraflar birbirlerinden bir talepte bulunmazlar. Kadın, ödenmemiş ise mehrini alır. Böyle bir kararı mahkeme, eşlerden birinde eşlik yapamayacak eksiklik bulunması, erkeğin ev idare edemeyecek durumda olması, nikâhın esasında bir arıza bulunması, eşlerden birinin riddeti yani dinden çıkması gibi sebepler üzerine böyle bir karar verir. Mahkeme kararının geçerli olması için kadın veya erkeğin rızası gerekmez.

Allah Teâlâ size sabır, eşinize şuur ihsan etsin. Bu nedenle evliliğinizi bitirmeniz isabetli olmaz. Sabırlı olmalısınız. Eşinizi, o düğünlere gitme konusu yerine aranızdaki diğer konulardan oluşacak muhabbet ve saygı ile yönlendirmelisiniz. İnsanların zayıf noktaları yerine ortak noktalarla düzeltme yapmak daha faydalı sonuçlar verir biiznillah.

İnşaallah öyle bir şey olmaz ama bu size ders olmalı ve insanların mahrem konularını yönlendirmeye karşı dikkatli olmalısınız.

Kaynana ve kaynata nikâh devam ederken, boşama olduktan sonra veya eş öldükten sonra her durumda anne baba gibidir. Belli nezaket ölçülerine dikkat ederek eski eşinin babası ve annesi ile görüşebilir. Bir sıkıntı olmaz.