Fetva Meclisi
Soru
Hastanede calisan bir arkadas yardimi ile hastaneye malzeme satiyoruz. Arkadasa satistan bir pay veriyoruz. Rusvet olur mu? Detaylar soyledir: Hastane bu urunden almak zorunda (bizden ya da baska bir firmadan) Hastanede calisan arkasimiz tavsiye makaminda yetkili, Hastanenin baska firmadan alis fiyati 33L (rakamlar oran olarak verilmistir.) Bizim satis fiyatimiz 27,5L dir, alis fiyatimiz 11L dir. Arkadasa verdigimiz rakam 3L dir. Arkadas olmasaydi bizim hastaneye malzemeyi satma sansimiz cok azdi. Bizim hastaneye bu fiyattan (27,5L) verirseniz sizden aldiririm dedi, tamam dedik. Sonra sana ne kadar verecegiz dedik? –ben bir sey istemem- dedi. Biz "olmaz oyle sayende sattik" deyip 3L yi verdik. Bundan sonraki satislarda da her satistan sonra 3L verdik. Bu rusvet midir? Eger rusvetse verilenler icin ne yapmaliyiz? Ayni urunun baska markasini satmaya karar verdik. Bu sefer konusarak belirli bir oran belirledik. Satabilirsek bu rusvet olur mu?
Cevap
Benzer fetvalar
Bu pozisyon bir rüşvet ortamını aynen yansıtmıyor ama almamayı tercih etmenizi tavsiye ederiz.
Selamünaleyküm. Bu, sizden mal alacak olan karşı firma açısından zarar olacaksa yapmanız caiz olmaz. Yani verdiğiniz maliyetin üzerine bir yolla kâr ekleyecekseniz bu hile olur. Onun dışındakilerini yapmanız ise böyle değildir. Satın almacılar açısından bu bir çeşit gasptır, sizin için ise öyle sayılmaz.
Selamünaleyküm. Bunu sizden bir ricaları gibi ileri sürüyorlar ve durum da öyle ise yani size bir koz olarak bunu sunmuyorlarsa alabilirsiniz.
Aleykümselam. Bir günahın işlenmesinde direk alakanız yoksa o günahtan mesul olmazsınız. Sizin o günahla direk alakanız ise, fiyatın üzerindeki asıl alıcı aleyhine artması veya malın kalitesinde düşme gibi bir neden üzerinden izlenebilir. Bunun haricinde sizin takva açısından da olsa bir vebaliniz olduğunu zannetmiyorum. Bu şuna benzer: Sizden kazandığı para ile haram işleyen bir İnsandan mesuliyet olmanız veya olmamanız gibi. Allah yardımcınız olsun.
Selamünaleyküm. Alacağınızdan umut kesmedikçe onu da elinizdeki para gibi sayın. Umut kesince de bir kenara yazın, elinize geçerse zekatı ne kadar geçti ise verirsiniz. Yoksa bir şey gerekmez. Zekat hesaplamadan önce sattığınız ve sizden çıkışı yapılmış ürünlerin zekatı gerekmez. Mal üzerinden zekat vereceğiniz zaman, verdiğiniz malın piyasa fiyatını hesap edin yani sizden piyasaya çıkış fiyatını. Siz ve eşiniz, Müslüman bir doktor tarafından ikaz edildi iseniz veya yılların tecrübesi ile kendinizi iyi biliyorsanız oruç tutmayabilirsiniz. İyileşme ihtimali olmayan bir hastalık ise her gün için bir FİTRE miktarı kadar fidye verirsiniz. Kurban fıkhını bildiklerine itimat ettiğiniz kurumlara verebilirsiniz. Allah kabul etsin.
Selamünaleyküm. Rüşvet, insanın hakkı olmayan bir şeyi elde etmek için verdiği malın adıdır. Hakkınızı almak ya da bir zulmü engellemek için verilen şeni adı rüşvet olmaz. Durumu buna göre değerlendiriniz.
aracı konusundaki diğer fetvalar
Aracı sizin işinizi takip etmek için para alıyorsa sakıncası olmaz. Yasak bir işi normalleştirmek için verdiğiniz para ise sakıncalıdır.
Keffaretin kendisine verildiği kişi, o keffareti almaya müstahak ise onu bilmesi veya bilmemesi sonucu değiştirmez. Allah'a emanet olun.
Selamünaleyküm. Bu durum o kişinin sizden rüşvet talep etmesidir. Mal sahibine bir zararı yoktur. Siz kendiniz zarar edeceksiniz. Zaruret değilse o dükkanı almayın.
Aleykümselam. Devlet o başkana böyle bir insiyatif kullanma yetkisi verdiyse sorumluluk başkana aittir. Siz, açık bir hak ihlali yapmadı iseniz, yalan belge getirmedi iseniz bu durum sizi sorumlu kılmaz. Çünkü başkanın böyle bir açıktan alma yetkisi var ki sizi alabiliyor. Onun kullandığı bir yetkiden siz mesul olmazsınız. İşinizi iyi yapıp yapmamanız ise sizin sorumluluğunuzdur. Kullanılan yetkinin ne kadar adalete, hakkaniyete ve işin selametine uygun olup olmadığı ise başkanın ve başkana o yetkiyi verenlerin sorumluluğundadır.
Bu aldığınız para fukahanın büyük bölümüne göre caizdir. Bu bir nevi komisyon alma gibi olmuştur. Şöyle kabul ediniz: “Bana şöyle bir araba bulursan sana bin lira vereceğim” demiş olsa idi durum böyle idi. Sen sana vaat edileni alırsın borçlu alacaklıya borcunu günü gelince öder. Bir sıkıntı olmaz biiznillah.
Yaptığın işi melekler gördü. Sen bir rezalete alet oldun. Tevbe etmelisin, istiğfar etmelisin. Böyle işlere bulaşmayacağın bir kararlılık içinde olmalısın.