Fetva Meclisi

İnsan sağılığına DİREKT VE KESİN zarar veren şey hakkındaki bu zarar verme bilgisi bilimsel bir bilgiye dayanıyorsa onu yememiz de haram olur. Bu düzeyde bir bilgi değil ise dedikodu üzerinden bir gıda haram olmaz. Şüpheli durum oluşursa şüpheden kaçmak için dikkat etmek evla olur. Elbette israf düzeyindeki bir tüketim helal nesne üzerinden de olsa sakıncalıdır, o ayrı bir meseledir.

Selamünaleyküm. Açıkça haram bir katkıyı gördüğümüz şeyleri tüketmemiz haram olur. Bunun dışında, zahiren araştırıldığında görülmeyen şeylerin ardına düşmemiz de sıkıntılıdır. Çok incelememiz durumunda hiçbir şey yiyemeyebiliriz. Yüzeysel izleme ile haram katkısı belli olanlardan muhakkak uzak duralım. Şüphemizin ciddi bir boyut aldığı şeylerden de mümkün olduğu kadar uzak duralım. Bunun dışındakileri abartmamayı tercih edelim.

Sorun çok yerinde, çağımızın hem nefsî hem sosyal bir imtihanına temas ediyorsun. Bu sorunu birkaç başlık halinde cevaplamaya çalışayım. 1. Beslenme, dinin kendisi değil vasıtasıdır. Evet, yediğimiz şeyler hem vücudumuzu hem de ruhumuzu etkiler. Ama din, gıda takıntısı değildir. Kur’an bize “helal ve temiz olanı” yemeyi emreder (Bakara sûresi 168. âyet). Ama bu, şu maddeyi yiyen cennete giremez, bu karbonhidratı tüketen asi olur gibi bir anlayışa asla dönüşmez. Dinimizde haram olan yiyecekler bellidir: domuz, kan, leş, sarhoş eden her şey. Onun dışında şeker, un, gluten gibi şeyler “zaruret yoksa terk edilmesi tavsiye edilebilir” ama “dini bir vecibe hâline getirilemez.” 2. Sağlık için dikkatli olmak güzel, takıntıya dönüştürmek hastalıktır. Evet, bu çağda çok fazla katkı maddesi, GDO, şeker vs. tüketiliyor. Uzmanların dikkat çektiği şeyler boş değil. Ama mesele dengeyle yaşamak meselesidir. Peygamber Efendimiz sallalahü aleyhi vesellem nasıl yaşamış? Aşırıya kaçmamış. Sofrasında israf ve lüks olmamış. Ama bal da yemiş, et de yemiş, hurma da yemiş. Arada tatlı da ikram etmiş, hepsini helal ölçülerle ve ölçülü yaşamış. Bugün bazı kimseler, gıdayı âdeta dinleştiriyor. “Sıfır glütensiz yaşamak farzdır” der gibi konuşuyor. Bu bâtıl bir anlayıştır. Din, Allah’ın dinidir. Sağlıklı yaşam tavsiyesini İslam’ın yerine geçiremezsin. 3. Müslümana düşen nedir? Helal ve tayyib (temiz) gıdayı tercih etmek. Vücuda zararlı olanı olabildiğince azaltmak, ama haramlaştırmamak. İsraf etmemek. İmkânı ölçüsünde organik, doğal, katkısız ürünler bulmaya çalışmak. Bunu başkalarına da dayatmadan, kibirlenmeden yapmak. 4. Pratik hayatta nasıl yaşamalı? Elinden geldiğince temiz gıda yemeye çalış. Evde pişirmeye ağırlık ver, dışarıda yediklerini azalt. Beyaz şeker ve un gibi şeyleri azalt ama haramlaştırma. “Yediğim helal mi?” sorusu kalbini kuşatmasın, çünkü vesvese başlar. Bu alanda paylaşım yapanları da filtrele, her söyleyeni alim zannetme. Özetle, dengeli ol, sapma. Az ye, öz ye, şükret. Bu ümmetin şiarı budur. Yani Müslüman ne şeker bağımlısıdır ne de gıdaya farklı kutsallıklar atfedecek şekilde takıntılıdır. Müslüman dengededir. Ağzını olduğu kadar kalbini de beslemeye bakan insandır. Allah senin de gönlünü ferah, sofranı bereketli, hayatını da itidalli eylesin.

Aleykümselam. Çiğ et yemek haram değildir. Çiğ etin haram olduğunu söyleyen bir kural yoktur, asıl olan helal olmaktır. Bir delil bulunduğunda helal haram olmaktan çıkar. Bazı âlimler, zararlı olacağından ötürü mekruh demişlerdir. Mesele tıbbîdir, tıbben yenmesi sakıncalı ise mekruh veya sakınca durumuna göre haram denebilir. Meseleyi yanlış biliyorsunuz. Helal kesilmiş bir hayvanın eti, zarar vermeyecek ise çiğ olarak da yenebilir.

Margarin türü yağlar, soframızdaki sıkıntılardan biridir. Müslümanların sahibi olduğu firmalar bu yağları üretmeye başlayana kadar, domuz karışımı endişesinden dolayı yenmeyeceği söyleniyordu. Şuurlu Müslüman olmanın gereklerinden biri olarak margarinden uzak durmak gerekiyordu. Daha sonra sahibi Müslüman olan bir firma margarin üretti; kısa zamanda Müslümanların mutfakları bu yağla tanıştı. Benzer bir gelişme de televizyon konusunda olmuştu. Yıllarca televizyonun, ahlâkı yozlaştırdığı söylenerek evlere sokulmuyordu. Müslümanlar adına bir televizyon kanalı kurulduğu iddia edildi, yılını doldurmadan namazlı evlerde de televizyon cihazı bulunur oldu. Meselenin bu boyutunu ele almayalım. Margarinle iki sorunumuz var. Bu sorunların biri, ham madde sorunudur. Eğer karışımında domuz ve eti yenmez hayvan veya besmelesiz kesilmiş hayvan yağı karışımı varsa, bizim için haram olma sorunu ortaya çıkar. İkinci sorun ise, margarin yağının insan sağlığı ile ilgili boyutudur. Tıbbın insana yasakladığı şeyler, dinin de yasak gördüğü şeylerdir. Aslında helal olan bir yiyecek türü bir nedenle, doktor tarafından yenmesi sakıncalı görülürse o yiyecek yenmesi caiz olmayanlar sınıfına girmektedir. Margarin üzerinde yıllardan beri ‘sakınca’ işaretleri vardır. Damar tıkanmalarına neden olduğu, çocuklara yedirilmemesi tavsiye edildiği bilinmektedir. Bazı hastalıkların çağımızda yaygınlaşmasının nedenleri arasında görülmektedir. Kalp ve damar hastalıklarından şikâyeti olan bir hastaya doktorların ilk cümlesi, katı yağlar üzerinden olmaktadır. Bunlar dikkate alındığında margarinin mutfaklardan uzak tutulması konusunda Müslümanların hassas davranmaları kadar tabii ne olabilir? Evet, margarinin haram olduğunu kati bir dille ifade edemeyiz. Ama dikkat etmek zorundayız. Keşke annelerimiz, bize yemek pişirenler bu şüpheli şeyleri mutfaklara sokmasalar! Keşke biz de adeta aç geziyor gibi margarinli yiyecek tutkunu olmasak!

Etil alkol gibi sarhoş edici bir nesne direkt katılırsa gıdayı haram hale getirir. Alkol gıdada kendiliğinden oluşursa sarhoş edici seviyeye geldiğinde haram olur. Meyve suları, sirke, turşu gibi gıdalarda oluşan alkol %0,2-0,3 düzeyine kadar sarhoş edici olmadığı için gıda da haram olmaz. Kefir, boza bunun örneğidir. O noktaya gelmedikçe haram olmaz. Gıdanın köpürmesi, tadının keskinleşmesi, paketli gıdalarda son tüketim tarihi veya açıldıktan sonraki tüketilme için verilen tarih alkolleşme ihtimalinde ölçü olarak alınabilir. Alkol çözücü olarak kullanıldığında ise (mesela aromanın çözümünde kullanılması durumu) farklıdır. Her ne kadar sarhoşluk verici bir nesne olarak içilmesi haram ise de cüzi bir oranda çözücü olarak kullanıldığında gıdayı haram hale getirmeyebilir.

🔸 Alkol etkisi içermeyen veya kalıntı derecesinde bulunan bu tür yemlerin hayvanlara verilmesi caizdir. Zira yemlerin içeriği, hayvanlara zarar vermiyor ve ürünlerin doğrudan haram bir maddeyle bağlantısı yoksa kullanımda bir sakınca bulunmaz. 🔸 Hayvanlardan elde edilen et, süt gibi ürünlerin helallik durumu, onların yediği yemlerden bağımsız olarak değerlendirilir. Haram bir etkisi olmayan yemler, bu ürünlerin helalliğine engel değildir. 🔸Bu tür yan ürünlerin alınıp satılması ve hayvanlara yedirilmesi caizdir. Çünkü kendileri necis değildir ve alkol etkisi taşımamaktadır. Ayrıca bu yan ürünlerden üretilen yemlerin kullanılması, hayvanlardan elde edilen et ve süt gibi ürünlerin helalliğine zarar vermez. Ancak şüpheden uzak durmak adına, alınan yemlerin içeriklerini kontrol etmek ve alkol etkisi olmadığından emin olmak tavsiye edilir.

Yaptığının incelemesine girmeden şu anda ne yapabilirsin ona bakmalısın. Olan oldu, düzeltebiliyorsan bundan sonrasını düzelt.

Bu konuyu araştırmamız sonucunda ulaştığımız sonuç aşağıdaki şekildedir. "Soya sosu fermente ürünlerden oluşmaktadır. Birçok fermente ürünün imalat/işleme sürecinde/sonucunda az miktarda da olsa alkol ortaya çıkabilmektedir. Ancak bu ürünlerin tüketilmesi, o gıdanın alkol olarak tüketimi anlamına gelmemektedir. Din İşleri Yüksek Kurulu'ndan aldığımız bilgiye göre de, "bu tür ürünlerde bulunan alkol miktarı ile bir insanı sarhoş edebilecek alkol oranı ve karaciğerin alkolü parçalayarak dışarı atma oranı dikkate alındığında, % 0,3 veya daha az oranda alkol içeren yiyecek ve içeceklerin tüketilebileceğini, bileşiminde % 0,3 gr./litre ve daha az oranda alkol bulunan gıda maddelerinin tüketimi meşru kabul edildiği" şeklinde konunun uzmanlarından alınan bilgi mevcuttur. Tabi bu fermente olan ürünlerinin kendi bünyesinde oluşturdukları alkolle ilgili fetvadır. Yalnız dışarıdan/haricen alkol konulması veya mayalanması sonucu sarhoş edecek seviyeye gelmiş olması durumunda azlık veya çokluğuna bakılmaksızın tüketilmesi helal olmaz.

Haram işleyen birisinin o esnada beraberinde olmamak istemen normaldir. Diğer zamanlarda hakka dikkat etmen yeterlidir.

Allah Teâlâ muhafaza buyursun. İçki içmek eğer yanlış ise iftira etmiş olursunuz. Bu da sizi vebale sokar. Elinize açık bir belge geçene kadar bu konunun üzerine gitmemelisiniz.

Kim hangi yanlışa ne kadar destek veya sebep olduysa o yanlışın günahını da o kadar çeker.