Fetva Meclisi

Kadavra hakkında şöyle bir özet yapabiliriz: İnsan bedeni mükerremdir, saygın tutulmalıdır. Bu saygınlık yaşarken ve ölürken aynıdır. Yaşarken gösterilen saygı gibi bir saygının ölünce de gösterilmesi gerekmektedir. İnsan bedenine saygının en önemli tezahürlerinden biri de insan bedenine ait parçaların ticaret konusu yapılamamasıdır. Diri veya ölü iken insandan bir parçaya fiyat takdir edilip satılamaz. Bir başka konu da insanın kendi bedeninde tasarruf hakkının olmamasıdır. Bir insan sağlıklı bir organını mesela gözünü çıkarıp atamaz, böyle bir eylem delilik gibi bir nedene dayanmıyorsa büyük bir günaha girme nedeni olur. Tıp talebelerinin yetişebilmeleri için insan bedeni üzerinde uygulama yapmaları bir zorunluluktur. Bu zorunluluk insan bedeninin saygınlığına zarar verilmeden yapılabilir. Diri veya ölü olması bu kuralı değiştirmez. Kadavra, parçalanıp üzerinde öğrenciler eğitim görecek noktaya ancak BAŞKA BİR ÇARE OLMADIĞI noktada gelinebilir. Bu noktada kadavra kullanılabilir. Elbette bağışlama gerçekleştikten sonra böyle bir kullanma mümkündür. Kadavra olarak kullanılacak bir insan bedeninin ÖLÜYE YAPILMASI GEREKEN dini işlerden sonra yapılması gerekir. Bu işleri cenazenin yıkanması, kefenlenmesi ve cenaze namazının kılınması olarak bilebiliriz. Sağlık ve istifade açısından uygun ortam oluşabiliyorsa yıkama ve namazdan sonra tıbbi işleme geçilmelidir. Daha sonra da kullanılan kadavradan arda kalanlar kefenlenerek mezara konur.

İslam’a göre insan mükerrem bir varlık olup saygın ve dokunulmazdır (el-İsrâ 17/70). Bu sebeple ölü de olsa insanın beden dokunulmazlığının korunması dinî bir yükümlülüktür (bk. Buhârî, Cenâiz, 47 [1308]; Müslim, Cenâiz, 96 [971-972]; Ebû Dâvûd, Cenâiz, 64 [3207]). Dinimizde ancak zarurî durumlarda ölünün bedenine müdahaleye izin verilmiştir. Nitekim İslam âlimleri, vefat etmiş bir kadının karnındaki canlı çocuğun kurtarılması için ölen anne üzerinde cerrahî müdahaleyi caiz görmüşlerdir (Kâsânî, Bedâ’i‘, 5/130; Nevevî, el-Mecmû‘, 3/138; 5/302). Aynı ilkeden hareketle bilinmeyen bir hastalığın tespit edilmesi, toplumsal zararların önlenmesi ve hastaların tedavi edilmesi gibi maslahatlar doğrultusunda yakınlarının rızası alınarak ölü üzerinde inceleme yapılmasına cevaz verilmiştir (DİYK, 1952/211 Tarih ve Sayılı Karar). Kadavra, tıp ve biyoloji alanlarında eğitim ve araştırma amacıyla kullanılan ölü insan bedenidir. Sağlığın korunması temel maksadından hareketle tıp biliminin gelişmesi ve bu alanda hizmet verecek kişilerin yetiştirilmesi amacıyla insan bedeni kadavra olarak kullanılabilir. Bu uygulamanın meşruiyeti, aşağıdaki şartlara riayet edilmesine bağlıdır:

Aleykümselam.Tıp fakültelerinde öğrencilerin insan bedeni üzerinde eğitim almaları esnasında ölülerin bedenini parçalamaları, tıp eğitiminin gereklerindendir. Tıp ilmi farzı kifaye bir ilimdir. Öğrenilmesinde bütün insanlığın maslahatı vardır. Bütün insanlığın maslahatının bulunduğu bir işte bir insanın maslahatını feda edebiliriz. Kendisi sağlığında ve öldükten sonra da varsilerinin izin verdiği bir insanın cesedi eğitim için parçalanabilir. Bu parçalama esnasında, bir insanın ölüsünün de dirisi gibi saygın olduğu unutulmayarak çalışma yapılmalıdır.

Ölüye bir zararı olmaz ama size de yararı olmaz. Gereksiz bir şey yapmış oldunuz. Allah kardeşinize rahmet etsin, size de sabırlar versin.

Selamünaleyküm. Sözünü ettiğiniz gibi bir vasiyete gerek yoktur, uygun da değildir.

Öldükten sonrası için organ bağışında bulunmak, muasır ulemamızın caiz gördüğü işlerdendir. Allah'a emanet olun.

İnsanın bir bedeni bir de ruhu vardır. Ölümle beraber bedende değişiklik olur ama ruh kalır. Ölümle değişen sadece bedendir. Ruh ebedi kalmaktadır. Bu yüzden bir mezardaki ölüye selam verildiğinde selamı aldığı kabul edilmektedir. Ölümün bizim için beden olarak en ağır yarası sekarat hâlidir. Ancak tadanın bilebileceği ve onun da kimseye çektiğini anlayamayacağı yaklaşık olarak bir on dakikalık zaman dilimi, insanın hayattaki o son on dakikası ölümün en ağır yönüdür. Öldükten sonrası ise ruhun yaşadığı acılar veya nimetlerle doludur. Sekarat hâlinin en zor bölümü, İblis’in o anda iman çalmak için gelmesi durumudur. Bu sebeple akıllı bir mü'min “son nefes endişesini” asla kaybetmez. Onun için gayret eder, dua eder. O anda meleklerin görüldüğü Kur'an ile sabittir. Bu an, insanın tıbben yüzde yüz ölmüş olduğu andır. Hayat devam ediyor kabul edilebilecek bir durum için ölüm denemez. Bitkisel hayat dense de ona biz yine hayatta deriz. Tıbbın bu konudaki kararlarını fıkıh ilmi de benimser. Yani önce kalp mi ölür, beyin mi ölür; bu önemli değildir. Kişinin hayatı bitti ise veya dini ifade ile ruhu çıktı ise öldü kabul ederiz. Müslüman, ölümün felsefesi ile değil ondan sonrası ile ilgilenmelidir. Ölüm sonrasındaki berzah âlemi (kıyamete kadarki kabirde geçecek olan zaman) her müminin derdi ve gayret konusu olmalıdır. Allah Teâlâ’dan bize o günümüzde rahmet etmesini dileriz.

Erş, insan bedenine verilen ve ölümle sonuçlanmayan zararlarda kişinin sağlam haliyle zarar görmüş hali arasındaki diyet ölçüsüne göre ortaya çıkan farkın tazmin edilmesi demektir.

Ruhu ile cennete girmiş olanlar vardır. Bedeni ve ruhu ile beraber girmek ise kıyamet günü gerçekleşecektir.

Selamünaleyküm. Bu yöntem ifade edildiği gibi ise ve gerçekten bedene kalıcı bir zarar vermiyorsa kullanılabilir.