Fetva Meclisi
Soru
Avusturya menşeli bir şirket şöyle bir sitem geliştirmiş: Siz Lyoness diye bir şirkete üye oluyorsunuz. Onlar size üyelik kartı veriyor. Lyoness Türkiye'de ve dünyadaki büyük şirketler ile anlaşarak bu karta sahip kişilere hem para kazanma şansı veriyor hem de indirim sağlıyor. Sistem şöyle işliyor: Siz bu kartı en az dört kişiye tavsiye ediyorsunuz. Sonra size sağ ve sol diye iki hesap açılıyor. Bu dört üye sizin sağ ve sol kollarınıza üye olmuş oluyorlar. Onlar da kendilerine üye bulup bu kartları veriyorlar. Diyelim sizin grubunuzdaki bütün insanlar bir ayda 10 bin TL alışveriş yaptı. Siz de bunun 0,5'ini nakit alıyorsunuz. Ya da sağ kolunuzda 35 bin TL sol kolunuzda 35 bin TL alışveriş olursa (yani toplamda 75 bin TL) 990 TL nakit para kazanıyorsunuz. Kısacası, üyelerinizin alışverişlerinden dolayı size kar payı ödeniyor. Sistem bana mantıklı geldi ancak olaya baktığımızda çok kapitalist bir sisteme benziyor. Alışveriş için belirlenen firmalar genellikle büyük, uluslararası şirketler. Böyle bir sisteme üye olup indirimlerden faydalanmak ya da para kazanmak caiz midir?
Cevap
Benzer fetvalar
Farklı denmesine rağmen bizim nazarımızda şüpheli durumdadır.
Önce bu hatadan ötürü tevbe edin, istiğfar edin. Tekrar benzeri bir bataklığa batmamaya azimli olun. Önceliğiniz bu olsun. İkinci olarak da anaparanızı alın gerisini de belirttiğiniz şekilde sizden uzaklaştırın. Tamamından arınmayı yani tamamını vermeyi tercih ederseniz daha da iyisini yaparsınız.
Selamünaleyküm. Kredi kartını zorunlu olmadıkça kullanmamanın en iyisi olduğunu söylemeye gerek yoktur. Yaptığınızda bir hata göremedim. Sözünü ettiğiniz kurumdaki paranız için de haram diyecek bir bilgiye sahip değilim.
Bahsettiğiniz satış sisteminin caiz olup olmadığını şöyle değerlendirebiliriz. İlk olarak, eğer sistemin amacı gerçek bir ürün satışı yapmak yerine, sisteme yeni üyeler kazandırmak ve bu üyelerin giriş ücretleri ya da yaptıkları satın alımlar üzerinden komisyon elde etmekse; yani üst kademedekilerin alt kademedekilerin emeğinden kazanç sağlaması söz konusuysa, bu tür network marketing benzeri yöntemlerin caiz olmadığına dair görüşler bulunmaktadır. İkinci olarak ise, ürünlerin doğrudan tüketiciye satıldığı sistemler, yani doğrudan satış modeli söz konusudur. Bu modelde belirli şartlar sağlandığında satış caiz kabul edilebilir. Sizin bahsettiğiniz satış danışmanlığı sistemi, doğrudan satış modeline daha yakın görünmektedir. Ancak burada da alt üyelerin yaptığı satışlardan, üstte bulunan kişinin herhangi bir emek harcamadan prim alması gibi bir durum olmamalıdır. Bununla birlikte, satışını yapacağınız ürünün helal olması gerekir. Eğer ürün helal değilse ya da faizle çalışan bir firmaya aitse, bu işi yapmak caiz olmaz. Yine de bu yoldan kazanmayı denememenizi tavsiye ederiz.
Selamünaleyküm. O sistemin helal olmasında şüphelerimiz vardır.
Aleykümselam. Bizim kanaatimize göre bu firmalar sakıncalıdır. Uzak durmanızı tavsiye ederiz.
alışveriş konusundaki diğer fetvalar
Sorunuzu şu şekilde anladım: 'Şu anda 140 lira olması gereken pancarı, bir yıl önceki fiyatı olan 80 liradan alsam caiz midir?' Eğer soru böyle ise ve burada sizin bir hileniz, baskınız yoksa bu alışveriş helaldir. Allah'a emanet olun.
Dinimiz bizi, eli kolu bağlı bırakmış değildir. Alkol satılan yerden alışveriş yapmayı yasaklamış ama aç kalın, sürünün de dememiştir. Mü'min, alkolle ilgili hassasiyetini korur, çaresiz kalınca da kendisine ruhsat verildiğini bilir. Ruhsatı da gerektiğinde ruhsat kadar kullanır. Bunda bir sakınca yoktur. Allah'a emanet olunuz.
POS cihazının kullanılması için bir sakınca yoktur diyebiliriz. Ancak erken tahsil karşılığı bankanın para kesmesi fıkıh açısından bir sorun oluşturabilir. Bu ayrıntıya dikkat etmek gerekiyor. Gerçi her halükârda bunu caiz görenler vardır. Faizin tehlikesine karşı hassas olmak en evla olandır. Allah'a emanet olunuz.
Anlattığınızda bilgi yeterli olmamakla beraber, bu tür bir iade sigorta sayılmaz. Defolu malı geri alan bir satıcı gibi davranmış olmaktadır. Allah'a emanet olun.
Selamünaleyküm. Bir kere bilmediklerimizden mesul olmayacağımızı bilelim. Sonra da haramların iki türlü olduğunu da tespit edelim. Birinci haram çeşidi, haramlığında tartışma olmayan haramlardır. Domuz eti ve alkol gibi. İkinci haram çeşidi de cola örneğinde olduğu gibi, elimizde kesin bir belgenin bulunmadığı ama şüphelerimizin olduğu şeylerdir ki bunlardan ötürü marketlerden alışverişi kesme iddiamız çok zor bir iddia olacağından ona yanaşmak istemeyiz. Büyük bir cihat aşkı ile bu gidişatı değiştirmek için çalışalım. Allah'a emanet olun.
Kendisine cuma namazı farz olan birinin, cuma ezanı okunduktan sonra ticaret yapması caiz değildir. Sizin durumunuza gelince, eşinize cuma namazı farz olmadığı için onun kazandığı para bütçenize haram olarak girmiş sayılmaz. Zira ulemanın bir bölümü 'kendisine cuma farz olanın kazandığı' kaydını koymuşlardır. Elbette cumaya tazim açısından yapılan doğru değildir. Daha dikkatli olmak lazımdır. Allah'a emanet olun.