Fetva Meclisi

Ramazan günü öğlen ezanına on dakika kalana kadar niyet etmeniz caizdir. Bu süre içinde oruca zarar verecek bir yeme içme ve benzeri şeyler yapmadı iseniz oruçlu olmuş oldunuz.

Ramazan orucu farz olduğundan, sahura kalkmakla kişi fiili niyet etmiş sayılır. Ayrıca dil ile niyet etmeye gerek yoktur. Gıda ve vitamin içeren, besleyici veya serum niteliğinde olan aşılar orucu bozabilir. Ancak tedavi amaçlı ve besleyici olmayan aşıların orucu bozmayacağı kanaatindeyiz. Zorunlu olmamakla birlikte Ramazan sonrası bir gün kaza orucu tutmak, kalbin tereddüdünü gidermek ve iç huzuru sağlamak için bir ihtiyat olabilir.

Şevval orucu sünnettir. Ramazan ayından kalan oruç ise farzdır. Farz mı sünnet mi diye sorulduğunda kesinlikle önce farz demek durumundayız. Eğer farzlarla beraber sünnetleri de tutabileceksek ya da gelecek ayda farzları tutacağından endişesi olmayan biri isek Şevval orucunu öne alabiliriz. Hayır sadece beş altı gün oruç tutabilecek kadar sıkışık isek (mesela yaklaşan ileri hamilelik veya benzeri bir durum varsa) farzlara niyet ederek oruç tutarız. Bazı âlimler farzlarla beraber Şevval orucuna da niyet etmenin mümkün olduğunu söylemişlerdir.

Orucun sahih olması için niyet etmek şarttır. Niyetsiz oruç makbul değildir. Ramazan orucuna, akşamdan itibaren kuşluk vaktine kadar niyet edilebilir. Şöyle ki: Normal olarak oruca, sahur yemeğini yedikten sonra niyet edilir. Ancak sahurda uyanamayıp yeme içme zamanının bittiği imsak vaktinden sonra kalkan bir kimse, güneş doğmuş olsa bile kuşluk vaktine kadar o günün orucuna niyet edebilir. Yeter ki imsak vaktinden sonra orucu bozacak bir şey yapmasın. Niyet oruçta da diğer ibadetlerde de esasen kalp ile olur. Yani geceleyin, yarın oruç tutacağını kalbinden geçiren kimse niyet etmiş demektir. Oruç tutmak düşüncesi ile sahur yemeğine kalkan kimsenin bu düşüncesi uygulamalı bir niyettir. Oruca kalp ile niyet etmek yeterlidir. Ancak kalp ile yapılan bu niyeti dil ile söylemek müstehap görülmüştür.

Allah şifalar versin. Burundan alınan ilacınız hayatî bir tedavinin parçasıysa ve doktor size oruç tutmamanızı söylüyorsa, dinen bu tavsiye sizin için ruhsattır. Dinimiz, sağlığa zarar verecek orucu emretmez. Bu durumda oruç tutmazsınız, şifa bulursanız sonra kaza edersiniz. Şifa bulmanız mümkün değilse her oruç günü için bir fidye verirsiniz. Oruç tutamamak sizi günahkâr yapmaz. Bilakis Allah’ın tanıdığı kolaylıktan faydalanmanız gerekir. İçiniz rahat olsun, Allah sizi zorlamak istemez.

Nafile tuttuğunuz oruçlar dışında tüm oruçlar için -farz, kaza, kefaret- geceden niyet edilmelidir. İmsak vaktine kadar niyet edilmediyse o günün orucu geçerli olmaz. Sizin durumunuzda da zaten imsak vaktinde iken üzerinize farz olmadığı için günün geri kalan kısmında da aynı şekilde oruca niyet edemeyeceğiniz için kaza orucu olur. Gün içinde ne zaman gusül alırsanız iftara kadar Ramazan’a olan saygımızdan dolayı herhangi bir şey yiyip içmeyiz. Tutmak istediğiniz oruç nafile bir oruç ise öğle vaktine kadar niyet edebilirsiniz.

Oruç başlamadan yani imsak vaktinden önce yenip içilen şeylerin hepsi sahur yemeği hükmünde olur. İğne vurulmak veya deriye bant yapıştırmak bu bakımdan aynıdır, hiçbirinden oruca zarar gelmez. İmsaktan sonra ise deriye bant yapıştırılması şeklinde olandan oruca bir zarar gelmez. Hap veya iğne şeklinde vücuda verilenler orucu bozabilir. Bunların orucu bozacağını kabul etmek daha evladır.

İnsanların neyi neden yaptıklarını esasen sadece Allah Teâlâ bilir. Biz zahire göre yani dışarıdan görülen şekline göre karar veririz. Oruç tutuyor olması bir insan için iman işaretidir biiznillah. Orucun dışındaki hayatını yanlış çizgide değerlendirmesi ise orucunun yok sayılma nedeni olmaz yeter ki açık bir imandan çıkma noktasında olmasın. Bugün orucun bu şekilde hafif tutulması, iftarının kendisinden daha önemli olması ya da ahkâmının önemsenmemesi bir imtihan meselesidir maalesef. Oruç esasen imanla bağlantısı bakımından namazın aynısıdır. Sağlığa faydası var veya yok oruç ibadettir. Bütün ibadetler gibi emredeni Allah olduğu için yapılır. Allah’a iman gereği olarak yapıldığı için de ihlas ve ihsan üzere yapılması istenir. Prensip olarak tamamını yapamadığımız şeyin yapabildiğimiz kadarını ihmal etmemiz doğru olmaz diye düşünmeliyiz. Bir yandan oruç tutmaya ve tutulması için çalışmaya diğer yandan da orucun kalitesini yükseltmeye gayret edeceğiz. Böylece bir imtihan olan hayatımızı değerlendirmiş olacağız.

Aleykümselam. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, bulsa yiyecekti. Nimetler haram değildir. nimetlerle azmak haramdır. Fakirin hakkını yok saymak sıkıntıdır. Bu iki çizgi arasında mutedil bir tutum içinde olmalıyız.