Fetva Meclisi

Müslüman’ın eğlencesi, günah unsuru taşımayan, farzlarını engellemeyen, harama çağırmayan şekilde olmalıdır. Spor yapmak, arkadaşlarla muhabbet, aileyle piknik, kitap okumak, beceri geliştiren hobiler, bazen zekâ oyunları veya temiz içerikli bilgisayar oyunları bu kapsama girer. Bilgisayar oyunlarında iki noktaya dikkat gerekir: İçerik haram çağrıştırıyorsa (açık saçıklık, küfür, şiddeti yüceltmek vb.) oynamak caiz olmaz. Fazla vakit alıp namaz, ders, aile hakkı gibi farzları ihmal ettirirse mubah olan da günaha dönüşür. Karakter meselesinde, 3 boyutlu oyun figürleri âlimler arasında “resim mi, yoksa gölge/temsili şekil mi?” diye tartışılmıştır. Eğer bu şekiller put anlayışına sebep olacak, çıplaklık gibi haram unsurlar taşıyacaksa haramdır. Sade, çıplak olmayan, putlaştırılmayan figürler için genel olarak âlimler mubah görüşündedir; fakat ihtiyatlı olmak daha güzeldir.

Bu çağın önümüze getirdiği elektronik oyunların hayatımızda ciddi bir yer işgal ettiği açıkça görülmektedir. Küçük bebeklerden aile reisi insanlara kadar bir hastalık boyutunda toplumu etkisi altına alan salgına dönmüştür ne yazık ki. Uzun zaman geçmeden eşler arasında ayrılma nedenlerinde ilk sıralara bile taşınabilir diye endişelerimiz yok değildir. Bu tür oyunlar için söylenecek ilk söz mübah olmasıdır. Mübah, farz değil haram değil demektir. Yani serbest bir konudur. Bu temel kuraldan sonra ayrıntılara göre bu oyunların hükmü de değişebilir: • Zarar ve fesat kavramı devreye girdiğinde bu oyunlar için sakınca da devreye girer. Söz konusu “zarar”, ekonomik, dini, ahlâki veya sağlıkla ilgili olabilir. Hangisi olursa olsun zarar veren giderilir. Kural böyledir. • Bu konuda karar verileceği zaman genel duruma bakılır. Mesela genel olarak sakıncasız ama bir iki kişinin oynamasında bir sakınca var diye, umumi bir yasak olmaz. Aynı şekilde, genelde zararlı ama bir iki genç o oyunları yararlı işlerde değerlendiriyor diye de müspet bir karar verilemez. Karar yoğunluğa göre verilir. • Söz konusu oyunlar akidemiz açısından zarar veriyorsa mesela kâfirlerin sempatik olmalarını sağlıyorsa, onların dinlerinin veya sistemlerinin reklamını yapıyorsa, haramlardan bir haramı göz önüne çıkarıyorsa; ahlâk erimesine neden oluyorsa; avret teşhiri, kadın erkek avreti hassasiyetini yıpratmaya neden oluyorsa; öğrencilerin derslerini, iş sahiplerinin işlerini etkiliyorsa; sağlık açısından sakıncalar oluşturuyorsa, insanların akıllarını donduruyorsa; mal israfı nedeni oluyorsa; aile düzeni açısından risk oluşturuyorsa… Bu oyunların oynanmasına haram bile diyebiliriz. Bunun dışında genel hüküm mübah olmalarıdır.

Telefon veya bilgisayar oyunları için direkt haram dememiz mümkün değildir. Muhtevası haram olan bir oyun için bu söylenebilir. Kumara alıştıran veya oynatan, cinselliği kışkırtan, kâfirleri sevdiren gibi sakıncalar olmadıkça oyun haram değildir. Oynanırken harama sebep olması mümkündür. Öyle bakıldığında bilgisayar için de baştan yok demek gerekir.

Yaşadığımız zamanın teknolojik gelişmeleri akıl uçuracak düzeye gelmiştir. Oyunlar da bu gelişmeden nasibini almış görünmektedir. Klasik oyunlar olsun yeni nesil oyunlar olsun oyunları şu riskleri açısından ele almak gerekiyor: - Kumar olmaları veya kumara alıştırmaları, • İbadetleri ve insani bağlantıları ihmal nedeni olmaları, • Kâfirlere ait değerleri içselleştirmeye neden olmaları, • Mal ve zaman israfına neden olmaları. Bu sorunlardan biri bulunduğunda bile bu oyunların dini hükmünün ne olacağını sormaya dahi gerek yoktur. Bu sorunlar yoksa oyun mübah olan işlerdendir. Her mübahın da sınırları vardır. Ekmek yemek de mübahtır ama sınırları ve ölçüleri kollandığında mübah olarak kalır, aşıldığında hükmü değişir. Özellikle de eğitim amaçlı oyunlar için bir gereklilikten de söz edilebilir. Bazı muasır âlimler, bu elektronik oyunların kontrol edilebilirliği olmayacağını, gençlerin akidesine olumsuz etki edeceğini görerek/zannederek esastan haram olması gerektiğini düşünmektedirler. Bu da incelenmeye değer bir görüştür. Bu oyunlarda: a. Akide açısından bir sakınca bulunmamalıdır. b. İbadetleri engellememelidir. c. Ahlâk kaymasına neden olmamalıdır. d. Toplumda uzun vadede bile olsa kin ve nefret yerleştirmemelidir. e. Mal ve zaman israfına neden olmamalıdır. f. Asla kumar mantığı bulunmamalıdır. Bu şartlarda bu oyunlar oynanabilir ama ne kadar kurallar korunabilir, çizgi aşılmaz olduğu önemli bir sorudur.

Bir oyuna para yatırılıyor ve kazanan para ya da başka bir ikramiye alıyorsa o oyun kumardır. Asla oynanması caiz değildir. İster telefonla olsun ister bir oyun merkezinde olsun hüküm böyledir. Bir para yatırılmıyor ve karşılık beklenmiyorsa o zaman haram görüntüleri olmayan, dine imana hakaret içermeyen ve oynayanını asıl görevlerini ihmal etmesine sebep olmayan oyun haramdır demeyiz. Yine de oyun oynamayı mü'min kendine yakıştırmamalıdır, bunu biliniz.

Dijital oyunlar teknolojik gelişmelerle birlikte ivme kazanmış, son dönemlerde hızla dünya geneline yayılmış; binlerce kişinin çalıştığı, milyonlarca insanın etkileşime girdiği ve kitleleri etkisi altına alan büyük bir endüstriye dönüşmüştür. Dijital oyunlar, mahiyetine ve işlevine göre farklılaşmaktadır. Aksiyon, dövüş, spor gibi eğlence oyunları yanında deneyim kazanmak, eğitim ve sağlık gibi farklı alanlara hizmet eden oyunlar da geliştirilmiştir. Dijital oyunlar, doğru ve etkin kullanılması halinde duygusal, fiziksel, psiko-sosyal açılardan müspet etkiler oluştururken uygun olmayan oyun seçim ve süreleri ile fiziksel-ruhsal deformasyon ve bağımlılık başta olmak üzere çok yönlü olumsuzluklara da sebep olabilmektedir. Öte yandan dijital oyunlar propaganda aracı olarak da kullanılmakta; oyun karakterleri ve reklamlar aracılığıyla genellikle de örtülü mesajlarla İslam karşıtlığı ve nefret söylemi işlenmekte; ırkçılık, cinsellik, şiddet, korku ve baskı gibi unsurlarla dinî ve ahlakî değerler dejenere edilmektedir. Dijital oyunların hükmü, mahiyetine ve etkisine göre farklılık gösterir. Prensip olarak dinî ve ahlakî açıdan mahzur barındırmayan eğlence, eğitim, strateji, tasarım, bilgi, dikkat, teknik, motor becerisi vb. yönlerden kişiyi geliştiren dijital oyunları oynamak mubahtır. İslam inanç esasları ve temel hükümleriyle alay eden, İslâm’ın kutsallarını, değerlerini ve Müslüman kimliğini tahkir eden, şirk ve inkârı (küfür) yücelten, batıl dinleri ve inançları öven; kumara alet edilen, amacı veya muhtevası eşcinsellik ve müstehcenlik gibi haram hususlar olan oyunları oynamak haramdır. Ayrıca kişinin ruh sağlığını, psikolojisini ve davranışlarını olumsuz yönde etkileyen; suç, ırkçılık, zorbalık vb. kötü alışkanlıklara götürme ihtimali yüksek olan oyunları oynamak harama yakın mekruhtur. Bunun yanında dijital oyun platformları içerisinde yer alan yazılı veya sözlü sohbet bölümlerinde kişilik haklarına ve mahremiyet ilkelerine riayet edilmeli, bu oyunlar bağımlılığa ve vakit israfına yol açmamalı; namaz, oruç vb. dinî yükümlülüklerle beraber kişinin eğitim, iş/görev ve aile içi ilişkiler gibi alanlardaki sorumluluklarında da ihmale sebebiyet vermemelidir.

Çalışanın kullandığı araç gereç ve malzeme onun elinde emanet kabul edilir. Kasıt ve ihmal gibi bir tutum nedeniyle zarar görmedikçe ortaya çıkan zararı çalışanın ödemesi gerekmez. Eğer çalışanın kastı veya ihmali söz konusu ise bedel öder. Aksi takdirde böyle bir sözleşme imzalatılması prensip olarak yanlıştır.

Allah’a mahsus işleri bir kula da nispet edebilecek işler ve sözler caiz olmaz. Oyun zaten sıkıntılıdır, bir de böyle bir sıkıntı ilave olursa elbette caiz olmaz.

“Helal Müzik” olduğu biliniyorsa ve kabul ediliyorsa onun bilgisayarla veya başka bir şeyle yapılması helalliği değiştirmez. Yeter ki “helal müzik” bulunsun.

Ortada aleni bir savaş varsa, savaş şartlarında pek çok şey mubah olur. İlan edilmiş bir savaş yokken, insanların canlarına ve mallarına zarar vermeye yönelik hiçbir hareketin dinen onaylanması mmükün değildir. Bunun için de kaynak, delil, belge aramak dinimiz hakkında hiçbir şey bilmemek olur.

Elektronik bir cihazın okuduğu sizin için Kur'an hatmi olmaz ama öğrenmenize yardım ettiği için öğrenme ecriniz olur, bu mümkündür. Bir hocanın önüne oturun ve ecir kazanın biiznillah.

Eğer yanlışta kullanılacağını kesin olarak biliyorsanız yaptığınız yardımla günahına ortak olursunuz. Basit bir zanla böyle bir haram oluşmaz.