Fetva Meclisi
Soru
Değerli hocam, aile hekimi olarak çalışmaktayım. Bizlere ilaç firmaları gelip kağıt kalem, dil basacağı, bardak gibi çok bir maliyeti olmayan, iş yerinde çoğunlukla iş amacıyla kullandığımız ürünler getirmektedirler.Gerçi devlet bunlar için bizlere zaten ödeme yapmakta. Bu tür sarf malzemeleri almak bizim sorumluluğumuzda. Ayrıca bazı ilaçların numunelerini de getiriyorlar ki bunları sağlık güvencesi olmayan veya köylerde oturup ilçe merkezine pek gelemeyen hastalara, aşı yaptığımız çocuklara vs. dağıtıyoruz. Şüphesiz kendi ilaçlarının yazılması için bu tür reklam amaçlı hediyeler veriyorlar. Ben elimden geldiğince ve bilgim dahilinde hastaların fayda göreceği ilaçları yazmaya çalışıyorum.Yani onların reklamlarının çok bir etkisi yok, olmuyor. Ancak tabi ki insanız, hiç etkilenmemek de mümkün değil. Sürekli çalıştıkları için onların ilaçları daha çabuk insanın aklına geliyor.Ancak aramızda şunu getir ki ilacını yazayım gibi bir şey söz konusu değil. Zaten şu an ki uygulamada benim yazdığım ilacı eczane etken maddesi aynı kalmak şartıyla dilediği ilaca değiştirebiliyor, çoğunu bu şekilde değiştirerek veriyorlar.Bunları alıp kullanalım mı, yoksa sadece hastalara; öğrencilere, çocuklara falan hediye olarak dağıtmak için gerekli olanları alıp(kalem, defter, not kağıdı gibi) dağıtalım mı? Ya da hiç muhatap olmayalım mı?
Cevap
Benzer fetvalar
Selamünaleyküm. Etkisi altında kalmadığınız sürece bu tür malzemeleri kullanmanızda sakınca olmaz. Etkisi altında kaldığınızı hissederseniz kullanmayın hatta kabul etmeyerek tepki gösterin.
Mesele şöyledir: Memurun ve memur durumundaki bir görevlinin hediye alması olduğu gibi risktir. Bir ilaç firması bir doktoru neden filan oteldeki bir toplantıya götürür, neden ona bir bilgisayar ya da cep telefonu hediye eder? Elbette böyle bir konumdaki görevliye verilen hediyede nedeni konusunda şüphe uyandırıcı etken vardır. Beklenti, doktorun gönlünün yapılıp söz konusu ilacı daha çok yazmasını sağlamaktır. Yani bu bir ticari teşviktir. Doktorun böyle bir etki beklentisinde sıfır etki denebilecek noktada durması durumunda o hediyede sıkıntı olmayabilir ama aksi durumda bir rüşvet denebilecek uygulama vardır ortada. Doğru olan o tür hediyelere el uzatmamaktır. Akıllıca olan da budur takvaca olan da budur. Burada doktorun takvasına ve etkilenmeme oranına bağlı bir cevap vardır. Bu cevap da en iyi ihtimalle ve ancak böyle olabilir nitelikli bir cevaptır. Asıl olan ise uzak durmak olmalıdır. Allah yardımcımız olsun.
Selamünaleyküm. Bu hususta, eczacılara dair kuralları yürüten oda veya benzeri kurumların koyduğu kurallara uymanız gerekir. Oda açısından sakıncası yoksa yapabilirsiniz, bu bir kul hakkı ihlali olmaz.
Allah sizden razı olsun. Pek iyi ettiniz yazmakla. Yazınızdan ve uyarınızdan istifade ettiğimi söylemeliyim. Kendimce not aldım. Yalnız bir noktaya itirazım var, lütfen onu da siz kabul ediniz: Yaptığım tıpla alakalı derslerin başlığı “Müslümanca Bakış” olarak konmuştur. Dersleri iyi dinlediyseniz bir bütün olarak orada doktorların mesleklerini put edinmelerine karşı kulluk görevlerinden biri olarak değerlendirmeleri uyarısı vardır. Görsel ve yazılı notlarımda defalarca “tıp ve tıbbın alt tabakaları” şeklinde bir ifadeyi kullanmışımdır. Sizin ifadeniz Tıp=Eczacılık sonucuna geliyorsa bunu bu dünyada kimseye kabul ettiremezsiniz. Hayır, eczacılık, tıbbın vazgeçilmezidir demek istiyorsanız tamamen haklısınız. Bu noktaya itirazımı biliniz, gerisinde müttefikiz. Zannedersem siz, eczacılığın genel sıkıntılarını bana boşalarak giderme yolunu seçtiniz. Bir başka husus olarak da şunu biliniz: Eczacılığı, ilaç satmak olarak görüyor ve bu savunmayı onun için yaptı iseniz burada müttefik olamayız; ilaç üreten laboratuvardaki eczacı tıbbın iki numarası olur. İlaç satan için bunları söylediyseniz herhalde bebekler için mamaların satıldığı marketler, insanlara peynir üreten çiftlikler eczanelerden daha değerlidir. Öyle veya böyle uyarınızdan memnun oldum, teşekkür ederim size. Vaktiniz olur ziyarete gelebilirseniz bir gün, bunları daha geniş değerlendirebiliriz. Allah’a emanet olunuz.
Böyle bir ikramı almamak bu ülke vatandaşı için onur kırıcı olabilir. Siz istemeyin, külfetli bir ikram almayın ama bir çay içmek, o anda pişirilmiş bir çörekten alıp teşekkür etmek özellikle de işiniz bittikten sonra bir tür ahlaki görevdir. Zira sizin işiniz, onların size bir şey ikram etmezse yapmayacağınız düzeyde bir iş değildir. Mevcut durum böyle izleniyor. Allah Teâlâ işinize kolaylık versin.
Doktor olarak yazacağınız ilaçta, ilaç firmasının lehine, hastanın veya devletin aleyhine olacak bir reçete yazmanıza neden olması durumunda bu tür ikramlar sizin için caiz olmaz. Böyle bir etkilenmeye karşı kendinizi güvende hissediyorsanız istifade edebilirsiniz.
dini sorular konusundaki diğer fetvalar
Selamünaleyküm. Kur'an, zaten taklit edilerek okunur. Nasıl okunacağını öğrendiğimiz hocalarımızı, onlar da hocaları ve hocalarını derken ilk kaynağa kadar taklit ederek Kur'an okuruz. Başka türlü Kur'an okumak mümkün değildir. Taklitten kastınız, sesi güzel olan birini taklit etmek ise bu durum caiz olmakla beraber bir zorlamadır. Herkes, Allah'ın ona verdiği ile yetinmeli; sesi güzel olmayanın başkasının sesini taklit etmesi uygun değildir.
Aleykümselam. Sakın böyle bir iş yapmayasın, bu bir zinadır. Ya nikâhlan evlen ya da uzak dur ondan. O bir şeytandır, seni cehenneme götürecek. Bile bile cehenneme dalma sakın!
Aleykümselam. Böyle şeyler yerine iradenizi güçlü tutmaya çalışın.
Aleykümselam.Eşinizin sütü, çocuğun ağzına girmeden süt anne olamaz. Bir yolla göğsüne süt getirebilirsiniz, onu çocuk emsin. Aksi takdirde süt anneliği yoktur.
Aleykümselam.Nikâh nikâhtır. Sonra başka bir nikâh yapmaya ihtiyaç olmayacak şekilde nikâhlayabilirsin. Ardından da düğün yapabilirsin ama şüpheli yani olmazsa bırakırım şeklinde bir nikâh, doğru olmayan nikâhtır. Nikâhın şartları muhakkak yerini bulsun. Kızın annesinin babasının haberi olsun, şahitler muhakkak bulunsun.
Aleykümselam. Kur'an okumanın 'okuma' olması için dil ile tekrarlanması gerekir. Bu da dudak hareketini gerektirir. Dudak hareketi düzeyinde olmayan okumaya okuma diyemeyiz.