Fetva Meclisi
Soru
Fıkıh kitaplarındaki istihale (dönüşüm) ile ne kastedilmektedir, bugünkü bilimsel gelişmelere göre sonuçları nasıl gözlemlenebilir?
Cevap
Benzer fetvalar
Fakihler tabaklama, yakma, çok içinde kaybolma, toprakta kaybolma, kimyasal dönüşüm gibi nedenlerle pisin temiz, temizin de pis olarak değişebileceği üzerine görüş belirtmişlerdir. Teknolojik çalışmaları da bu kategoriye ilave etmemiz mümkündür. Hanefi fukahasının da içinde bulunduğu bazı fakihler dönüşümün (istihale) bir temizlenme çeşidi olabileceğine hükmetmişlerdir. Bunu biz daha açık bir ifade ile tam bir kimyasal dönüşüm yaşayan nesnenin yeni bir kimliği olacağı, pis iken temiz sayılabileceği şeklinde söyleyebiliriz. Toprağa bulaşan bir necasetin toprakta kuruyup kaybolması durumunda da toprak için temizlendi hükmü verilmiştir. Alkol, kimyasal bir değişimle sirkeye dönüştüğünde de temiz sayılır ve sirke olarak kullanılabilir. Bir bardak olarak pis iken büyük bir havuza karıştırıldığında havuzdaki yoğunluğun içinde kaybolup giderse o da artık pis değildir. Atık suların arıtılması sisteminde önce kaba pislikler giderilir, insan atıkları giderilir, bakteriyel malzeme ile mikroplardan arındırılır, dinlendirilip ikinci bir arıtmadan geçirilip klor ve benzeri dezenfekte malzemesi ilave edilirse bu su adeta ilk yaratılış sürecine dönüştürülmüş olmaktadır. Son haliyle kullanma suyu olarak tüketilebilir, necis değildir. Merhalelere göre de kullanılabilir. Mesela ilk arıtılma merhalesinde bahçe sulamasında son merhalede ise ev ihtiyaçlarında kullanılması gibi bir tasnif yapılabilir. Özet olarak son merhaleden de geçen arıtılmış atık suyun her türlü kullanılabileceği üzerine muasır fukaha görüş belirtmiştir.
Necaset kavramını biz sıradan bir “pis” olarak değil de dinen pis sayılmış şey olarak kullanıyoruz. Zira dinen pis olma durumu, normal hayatta pis olarak kabul edilen şeylerden daha kapsamlı bir pisliği yansıtmaktadır. Bu nedenle de fıkıh kitaplarında necaset kavramı çok geniş bir yer tutmaktadır. Su, namaz, yiyecekler, içecekler, alışveriş ve tedavi konularında necaset konusu geniş yer tutar. Necasetin karıştığı suyun pis olduğu, onunla namaz kılınamayacağı, ticaretinin yapılamayacağı belirtilmektedir. Bir şeyin necaset olması tam bir kimyasal dönüşüm görmedikçe temizlenmeyeceği de belirtilen hükümler arasındadır. Necaset olan bir şeyin yiyecek veya giyecek ya da tedavi maksadı ile kullanılması ise ancak ağır bir zaruret durumunda mümkün olur. Tabiatta gördüğümüz eşyada asıl olan temiz olmasıdır. Başka bir ifade ile temiz olmak esastır, necis olma nadirattandır. Dışkı, idrar, kan, irin, kusmuk, meni/mezi, kanı olan kara canlıların ölmüş durumu, domuz ve fukahanın büyük bölümüne göre alkol olduğu gibi necistir/necasettir. Ölü hayvan, kan ve domuz bizzat necistir. Bir başka açıdan necaset olarak görülen besmelesiz kesilmiş hayvan ise kesim tarzı nedeniyle haramdır ama necis değildir. Bu bölümdekilerin necis olduğu fukahanın ittifakı ile tespit edilmiştir.
İstihale bir nesnenin yeni bir yapı denecek kadar kimyasının değişmesine verilen isimdir. Mesela bir kemik kimyasal olarak kemik niteliği kalmayacak şekilde değiştiğinde veya değiştirildiğinde o artık kemik olarak anılmaz. Ona kemik değil kemikten oluşma şu veya bu adı verilir. Özellikle Hanefi mezhebi fukahası bu şekildeki bir değişimden sonra necis olan bir nesnenin temiz olabileceğine hükmetmişlerdir. Bu hüküm alkol dâhil dinen necis kabul edilen şeyler için geçerlidir.
Necaseti temizlemek bulunduğu yerden atmak/gidermek anlamına gelir. Eğer bunu bir kere ile yapabilirseniz bir kere yıkamanız yeterlidir. Elbisenin üzerinden su akıtmanızla, necasetin de temizlendiğini biliyorsanız yine elbiseniz temizlenmiş olur. Ama necasetin temizlendiğini anlayamıyorsanız üç kere yıkamanız ve her defasında sıkmanız (şartıyla) yeterlidir. Bu üç kere yıkamanın neticesinde eliniz de yıkadığınız elbise de temiz olur. Bu ölçüyü tüm necaset bulaşmış elbise temizliği için kullanabilirsiniz.
Selamünaleyküm. Kimyasallarla yapılan temizliğin temizlemeyi sağlayacağı hususunda muasır fukahanın görüşünü tercih ediyoruz. Eğer kimyasalın kendisinde pis olma durumu varsa o ayrı bir mesele olarak ele alınabilir ama kimyasallarla temizlik mümkündür.
Aleykümselam. İlaç hükmünde olarak suya katılan bu tür katkı maddeleri suda kalıcı bir değişiklik yapmadığından ve bu maddeler esasen necis olmadığında suyun kullanılmasında sakınca yoktur. Bunu çamura temas suyun renginin bulanması ile su niteliğini kaybetmemesine benzetebiliriz. Sözünü ettiğiniz kaynaktaki örnek sudaki karışımın niteliği meçhul bir karışım ya da suyu tamamen nitelik itibariyle değiştirdiği zaman içindir.
domuz konusundaki diğer fetvalar
İsa aleyhisselam, Allah Teâlâ’nın seçtiğini haber verdiği ailelerden biri olan İmran ailesinden Meryem’in oğludur. İmran’ın kızı Meryem ona meleğin üflemesi ile hamile kaldı. Hamile kalması ve doğumu bütün insanlık için bir mucize olmuştur. Allah Teâlâ onu sadece “ol” buyurması ile yaratmış oldu. İsa aleyhisselam Kudüs yakınlarında bir yer olan Beytüllahm’de doğdu. Meryem’in hamileliğinin ne kadar sürdüğüne dair net bir bilgi yoktur. Bazı müfessirler dokuz aydan söz etmişlerdir. Onun bir eşi olmadan, üzerine bir erkek eli değmeden doğum yapması bir tartışma konusu oldu o zaman. Doğan çocuk bir mucize olarak bebekten beklenmeyecek şekilde konuştu ve annesini müdafaa etti. Yıllar geçip Peygamber olduğunda o zamanın din sahibi insanları olarak Yahudiler onu bunalttılar. İman etmedikleri gibi ona çok eziyetler de ettiler. Allah Teâlâ onu göklere kaldırdı. Kıyamete yakın zamana kadar orada kalacaktır. Ruhu ve bedeni ile bulunduğu yerde yaşamaktadır. Kıyamete yakın zamanda Muhammed aleyhisselamın şeriatı ile amel etmek üzere inecektir ve haçı, domuzu imha edecektir. Ayetlerin ve hadislerin gösterdiği gerçek böyledir. Bu konuda ümmetin ilk asırlarından beri bütün uleması böyle inanmıştır.
Kedinize vermenizden önce onu evinizde bulundurmanızda da sakınca vardır.
Ne yazık ki, bu ürün hakkında resmi bir rapor niteliğinde bilgimiz yoktur. İnternette dolaşan bilgiler üzerinden konuşulmaktadır. Bu da ciddi bir şüphe demektir. Takvaya uygun olan esastan bunu kullanmamak, kullanılan ürünü tüketmemektir. Fakat ayrıntıya girmemiz gerekirse dört ayrı noktayı öne çıkarabiliriz: a. Yüzde yüz yeni bir ürüne dönüşecek şekilde kimyasal işlem gören bir nesnenin aslı ne olursa olsun, yeni ürün pis değilse temiz kabul edilir. b. İnsandan bir parçanın (buna saçı da dâhildir) eşya gibi kullanılması caiz değildir. c. Domuzdan alınan bir parçanın temiz olması ihtimali zayıftır. d. Ve bunların tamamına ilave olarak bu ürünlerin UZUN VADEDE BİLE olsa insan sağlığına zarar vermemesi şarttır. Netice olarak kanaatimiz şudur: Bu ürünler bilerek tüketilmemelidir.
Eti yenen hayvanlar ve kedi köpek için üretilen yemlerde katkı maddesi olarak haram bir şey kullanılmıyorsa çalışmak caizdir. Domuz için üretilen yem işinde çalışmak ise caiz değildir. Çünkü domuzun beslenmesi, üretilmesi veya ticareti esastan caiz değildir.
Bu konuda bir sakınca yoktur. Köpek bulundurmanın sakıncalı olması Allah’ın yarattığı mahluka yemek verilmesine mani bir durum değildir. Söz konusu yiyecekler domuz mamulü gibi direk haram olan nesneden üretilmiyorsa ticaretinde de sıkıntı yoktur.
Evi temizledikten sonra önceden orada bir necaset bulunması size zarar vermez.