Fetva Meclisi

Selamünaleyküm. Hanefi mezhebine tabi bir mü'min iseniz, hac ibadeti dışında namazları cem etmek yoktur. Bunu bilmelisiniz. Diğer mezheplerden birini takip ediyorsanız seferilik hâllerinde öğleyi ikindiyle, akşamı da yatsı ile birleştirebilirsiniz. Bu birleştirme de sonrakini öne çekerek ya da öndekini sonraya erteleyerek olabilir.

Elbette namaza göre ayarlama imkânınız olduğunda öyle yapacaksınız. Bunun haricinde durumunuz şöyledir: Sadece Hanefi mezhebine göre amel edecek olursanız ameliyatta olmak namazı cem etmeye gerekçe olmaz. Yalnız ulemamızın geneli ile bakıldığında ameliyat şartları nedeniyle namazı cem etmeniz biiznillah caizdir. Öyle yapmanızı tavsiye ederiz size. Mesleğiniz mübarektir. Kalbiniz mutmain olsun isterseniz, o namazı tekrar iade edersiniz ama cem etmenize ruhsat vardır.

Ancak ameliyat, acilde bir müdahale türünden alternatifsiz bir durum için namazın ceminden söz edebiliriz.

Muasır ulema arasında Hanefi mezhebi uleması arasında fetvasına itibar ettiklerimizden, 'trafik sıkışıklığı nedeniyle namazı araç içinde iken cem etme' yönünde bir cevaz vereni bilemiyorum. Zira Hanefi mezhebinde cem etmek yoktur. Hanbeli mezhebinde ise cem etmede 'zorluklar' dikkate alınarak ruhsat verilmektedir. Zannımız odur ki, muasır Hanbeli uleması, trafik sıkışıklığını özür kabul etmektedirler. Size tercih yapmanız yönünde bir tavsiyede bulunamayacağız ama genel durum budur. Allah yardımcımız olsun, hatalarımızı mağfiret buyursun.

Özellikle Hanefi mezhebi içtihatlarında böyle bir şey yoktur ama ulemamız genel olarak belirttiğiniz hasta gibi bir hastanın öğle ile ikindiyi cem etmesine ruhsat vermiştir. Belirttiğiniz hastanın şartlarında öğle ile ikindi birleştirilebilir. Geçmiş olsun.

Önce şunu bilmelisiniz: Namazların cem edilmesi Hanefi mezhebi fukahasınca tatbik edilmez. Eğer diğer mezheplerden birinden iseniz yaptığınızda hiçbir sakınca yoktur. Vakit bitmeden evinize dönmüş olsanız bile tekrar kılmanız gerekmez. Allah kabul etsin.

Hangi mezhepten iseniz gereğini yapınız.

İbadet, Allah Teâlâ’nın emridir. Kul, ibadetleri hayatına uydurmaya değil, hayatını ibadetlere uydurmaya gayret etmelidir. Her ne kadar mezhep kolaylıkları zaman zaman zaruretlerde istisna uygulanabilse de bu tür geçici ruhsatlara başvurmadan önce kişinin, kendi şartlarını ibadetlere göre yeniden düzenleme çabası içinde olması gerekir. Hanefî mezhebine göre vakitlerin birleştirilmesi (cem') caiz değildir. Ne namazı erkene almak (cem-i takdim), ne de geciktirerek kılmak (cem-i tehir) mümkündür. Ancak sûrî cem adı verilen uygulama ile bir namazı vaktinin sonunda, diğerini de kendi vaktinin başında kılmak suretiyle zorluk bir ölçüde aşılabilir. Örneğin, öğle namazı vaktinin sonunda öğle, ikindinin vakti girmesiyle hemen akabinde ikindi namazı kılınabilir. İş ortamı zorsa, kişinin ilgili amirle görüşüp namaz molası konusunda çözüm araması, yalnızca farzları kılarak süreyi asgariye indirmesi, mescide gitmek yerine uygun bir köşe veya odada kılması, vakti kaçırma riski varsa yukarıda bahsedilen sûrî cem yöntemini kullanması mümkündür. Ama bütün bunlara rağmen hâlâ çözüm bulunamıyorsa, kişi hem işini hem ibadetini koruyacak şekilde meşru çözüm arayışına devam etmelidir. Asıl olan, kolay yolu değil doğru yolu tercih etmek, kolaylık varsa da doğru olanda aramaktır. Son söz olarak, Rabbimiz bize namazda sebat göstermeyi emretmiş, kolaylığı da kulluk içinde aramamızı istemiştir. Niyet halis olduktan sonra, samimi gayretin mutlaka bir karşılığı olacaktır.

Bu nedenle namazı cem etmeniz mümkün değildir.