Fetva Meclisi

İnsanlığın ve toplumun makul ve helal bir ihtiyacını karşılayan her iş kendi ekseninde önemlidir. Haram olmadıktan sonra hiçbir iş için “gereksiz” denemez. Böyle bir iddia ya kendimizi başkalarından üstün görme yani kibir gösterir ya da bindiğimiz dalı kesmeyi gösterir; ikisi de kabul edilemez. Atık su işinde çalışmak basit ve seviyesiz görülebilir ama bugünkü hayatta kaç gün o işin bakımı yapılmadan sağlıklı yaşanabilir? Tepeden bakan anlayışı hayata uyumlu bir anlayış olarak göremeyiz. Helal ve sağlıklı olduktan sonra her iş rızık kazanmak için uygundur. Elbette belli bir kabiliyet, eğitim ya da benzeri birikimlere sahip olanlar daha iyi işleri seçeceklerdir. Müslüman olarak da seçmelidirler. Ancak böyle bir seçme gerekliliği başka işlerde bulunanları hor görmeye ruhsat oluşturmaz. Kur'an’ımız bize Davud aleyhisselamı büyük bir Peygamber aleyhisselam olarak tanıtırken aynı zamanda bir DEMİRCİ USTASI olduğunu da bildiriyor. Tekrar vurgulayacak olursak, biz ve çocuklarımız kaliteli ve zengin işlerde çalışsın isteyebiliriz, istemeliyiz de ama onların kabiliyetlerini ve toplumun ihtiyacını istesek de yok kabul edemeyiz. Allah Teâlâ’nın yarattığı bu düzende büyük bir planlama ve hikmetler bulunmaktadır. Biz en iyi için yatırım yaparız ama taş yuvarlanır yerini bulur; hayat budur, böyledir. Ölçümüz helal ve sağlıklı olmalıdır. Kabiliyet ve fırsatları yok kabul edemeyiz. İnsanları meslekleri ve işleri üzerinden değerlendirmek asla kabul edilemez.

Müslüman Cuma namazını terk edeceğini bile bile bir iş anlaşması yapamaz. Ancak açlık ve sokakta kalmak gibi bir AĞIR ZARURET durumunda öyle bir işte geçici olarak çalışabilir.

Müslüman sözünün eri olmak zorundadır. Başka bir şirkette veya işte çalışmamaya söz vermiş birisi normal bir durumda başka bir işte çalışamaz. Ancak bu çalışma: Mevcut şirketine bir zarar vermeyecek, Günlük performansını etkilemeyecek düzeyde olması hâlinde hoş olmamakla beraber haram bir iş denecek seviyede de olmaz zannederiz.

Boş işleri terk edebilmek için dolu işlerin olması gerekir. Mesela her gün şu kadar Kur'an okuma azmi olmayan biri ilk fırsatta boş işe yönelir. Mesele sadece Kur'an okuma meselesi değildir elbette. Mü'min insanın dolu olmasını gerektirecek pek çok işleri olur/olmalıdır. Bu işler manevi işler olabileceği gibi maddi işler de olabilir. Allah'ın verdiği bir sanat kabiliyeti üzerinde yoğunlaşmak da dâhil olmak üzere insanın dolu olacağı işleri vardır/olmalıdır. Boş insan boş işlere esir kalır.

Önce şunu bilmeliyiz: Çalışmak ve kazanmak hem haktır hem görevdir. Allah Teâlâ’nın bizim için kurduğu düzen, herkesin bir rızık peşinde olduğu düzendir. İnsanca yaşanan bir toplumda, o toplumun bir ihtiyacını karşılayan bütün meslekler gerekli oldukları kadar da “adi/seviyesiz” değildirler. Evet, fıkıh kitaplarımızda bazı meslekler için “adi iş” şeklinde bir ifade kullanılmıştır ama bu, o işin yasak olduğu anlamında değildir; sözü edilen işin kendisinde karaktersizliğe neden olan için bu böyledir şeklinde anlaşılmalıdır. Herkes kabiliyeti olan helal bir işi yapmalıdır. İnsana veya insan için gerekli olana hizmet eden her iş serbesttir. Bu konuda şu inceliklere dikkat edilmelidir: a. İş ne olursa olsun HELAL bir iş olmalıdır. Helal olmayan hiçbir iş seviyeli değildir. b. Herkes becerebildiğini yapmalıdır. c. Bir işi ölünceye kadar sürdürmek diye bir kural olmaz. İnsan yükselmeyi hedeflemelidir. d. Dinen pis, toplum gözünde de seviyesizlik olarak kabul edilen işlerde çalışmak durumunda olanlar, o işin onların seviyesini, ahlâk ve karakterini eritmesine izin vermemelidirler. Böyle bir sonuç olursa o zaman “seviyesiz iş” tavsiye edilmez denir. Biz insanları, işlerine göre değil din, ahlâk ve insanlıklarına göre değerlendirebiliriz.

Hiç kimse “Müslüman kadın çalışamaz” diye bir hüküm veremez. Allah’ın dininde böyle bir yasak yoktur. Bugüne kadarki dini ve fıkhî birikimimizde de böyle bir kayıt yoktur. Kadının çalışması ile kadının çalışmasının sonuçları karıştırılmaktadır. Çalışmak bakımından kadın ve erkeğin hükmü aynıdır. Yalnız kadın çalışırken: Anneliği ve eş olma yönü zarar görecekse, böyle bir zarara katlanmak için acil ve zorunlu bir durum da yoksa bu çalışmayı gereksiz hatta sakıncalı buluruz. Zira kadının çocuğunu ihmal etmesinin gelecek nesiller açısından risk barındırdığı ortadadır. Çalışan kadının eşine karşı zayıf düşmesinin beraberinde getirdiği başta ahlâk olmak üzere pek çok risk de buna ilave edilebilir. Kadının çalışması durumunda erkeklerle karma bir ortamda bulunmasının getireceği ve dinimizin haram sınırları içinde tuttuğu sakıncalar vardır. Göz kirliliği ve temas sakıncası da dinin haramları ile ilgili bir konudur. Bir başka sakınca da yabancı erkek ve kadının halvet dediğimiz yalnız kalma pozisyonu ile karşılaşmalarıdır. Bunların bir dini boyutu bir de günümüzde yoğunlaşana yıkılmış aileler, bitmez ithamlar ve şüpheler ortamının oluşmasıdır. Bunun dışında kadının çalışması, ticaret yapması esasında yasak değildir.

Bu dinden kaynaklanan bir engelleme değildir, kişisel bir kanaattir. Helal sınırları içinde kalan, harama bulaşmaya karşı garantili olan bir yere hanım kızlarımız gidebilir, böyle bir yer bulunca da kabiliyetleri varsa gitmelidirler.

Kim demiş bunun yanlış bir şey olduğunu?

İnşaatın finansman şekli ile orada çalışan işçinin durumu birbirinden farklı değerlendirilmelidir. Çalıştığınız inşaat şirketi tarafından bazı satış işlemlerinin faizli kredi ile yapılması, işletmenin yaptığı haram bir muamele olsa da bu durum orada çalışan işçilerin kazancını etkilemez. Çünkü işçi, işverenin bütün ticari işlemlerinden sorumlu değildir; işçilik ücreti, yapılan işin karşılığıdır.

Üvey babanız sizin ihtiyaçlarınızı karşılamak zorunda değildir. Karşılarsa mübarek bir iş yapmış sayılır. Sizin ihtiyaçlarınızı temin etmede öz babanız sorumludur. Dolayısıyla üvey babanızı daha doğru olanı tercih etmediği için eleştirmeyin. Bir kadın meşru sınırlara riayet ettikten sonra evinde de dışarıda da çalışabilir. Örneğin eczanede erkek müşterilerle sulu/gevşek iletişim kurmadıktan sonra sorun olmaz. https://fetvameclisi.com/fetva/bir-kadinin-eczanede-calismasi-caiz-midir https://fetvameclisi.com/fetva/780-kadinin-ticaret-yapmasi-ve-calismasi-caiz-midir

İnsana zarar veren her sıvı, gaz veya kimyasal sakıncalıdır. Yalnız bu sakınca üretilmesinin de sakıncalı olmasını gerektirmez. Kullanılması gerekli olan alanlar da olabileceği için üretilmesine değil zararlı olacağı alanda kullanılmasına haramdır deriz. Bir başka husus da mesela zehrin kullanılacağı belli bir orandan sonrası sakıncalı olacaksa o oranda kullanılması caiz değildir deriz. İnsanın zehrin etkisinde bırakılması caiz değildir. Direkt zehirle cezalandırılıp öldürülmesi de caiz değildir. Zehirli hayvanların yenmesi de caiz olmaz. Bunun dışında zehir üretilmesi yasal sınırlara riayet edildiği sürece haram olmaz. Zira bunda insanlığın yararlandığı noktalar da bulunmaktadır.